سرگیجه vịاب‌نگر خوش‌خیم موقعیتی پاروکسیسمال یا BPPV یکی از شایع‌ترین علل سرگیجه است. در این حالت، ذرات کلسیمی (Otoconia) که معمولاً در داخل گوش داخلی قرار دارند، به کانال‌های نیم‌دایره‌ای حرکت می‌کنند و باعث ایجاد حس کاذب حرکت می‌شوند. این سرگیجه معمولاً با تغییر وضعیت سر (مانند خم شدن، بالا نگاه کردن یا غلت زدن در خواب) ظاهر می‌شود و چند ثانیه تا یک دقیقه طول می‌کشد.
خبر خوب این است که BPPV معمولاً با مانورهای ساده repositioning قابل درمان است. در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، این مانورها توسط فیزیوتراپیست آموزش‌دیده انجام می‌شود و سپس تمرینات خانگی برای پیشگیری از عود به بیمار آموزش داده می‌شود. در این مقاله، مهم‌ترین تمرینات خانگی برای مدیریت BPPV را معرفی می‌کنیم.
مانور اپلی (Epley Maneuver)
این مانور شایع‌ترین درمان برای BPPV کانال پوستریور است. روی تخت بنشینید، سر را ۴۵ درجه به سمت گوش مبتلا بچرخانید. به سرعت به پشت دراز بکشید، سر کمی فراتر از لبه تخت آویزان باشد، به مدت ۳۰ ثانیه در این حالت بمانید. سپس سر را ۹۰ درجه به سمت مخالف بچرخانید و ۳۰ ثانیه نگه دارید. سپس تمام بدن را به همان سمت بچرخانید و ۳۰ ثانیه بمانید و به‌آرامی بنشینید. این مانور را ۳ بار در روز تکرار کنید. احساس سرگیجه در حین انجام طبیعی است.
تمرین برانت-داروف (Brandt-Daroff)
این تمرین جایگزین Epley است و در منزل قابل انجام است. روی لبه تخت بنشینید. به سمت راست دراز بروید، سر به‌طور کمی رو به بالا باشد. ۳۰ ثانیه یا تا زمانی که سرگیجه قطع شود بمانید. سپس به حالت نشسته برگردید و ۳۰ ثانیه بمانید. سپس به سمت چپ دراز بروید و همین چرخه را تکرار کنید. ۵ بار در هر جهت، ۳ بار در روز. این تمرین به مغز کمک می‌کند به سیگنال‌های متناقض گوش داخلی عادت کند.
تمرینات تعادلی و راه‌رفتن
پس از بهبود اولیه، تمرینات تعادلی برای جبران از طریق سیستم عصبی مرکزی انجام می‌شوند. ایستادن روی یک پا با چشم باز ۳۰ ثانیه، سپس با چشم بسته. راه‌رفتن روی یک خط صاف به جلو و عقب. تمرین روبه‌رو شدن با حرکت سر (نگاه به راست و چپ در حال راه‌رفتن). این تمرینات به‌تدریج پیشرفت می‌کنند و روزانه ۱۰ تا ۱۵ دقیقه انجام می‌شوند.
نکات مهم در انجام تمرینات
تمرینات را در محیط امن انجام دهید (کنار دیوار یا با همراه). در صورت احساس سرگیجه شدید، تمرین را متوقف کنید و استراحت کنید. در ۴۸ ساعت اول پس از مانور Epley، از خم شدن سریع، بالا نگاه کردن یا حرکات تکانی سر خودداری کنید. خوابیدن با سر بالا (با دو بالش) در این مدت کمک‌کننده است. اگر علائم پس از ۲ هفته تمرین منظم بهبود نیافت، ارزیابی مجدد توسط فیزیوتراپیست ضروری است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر سرگیجه با سردرد شدید، دوبینی، اختلال گفتار، ضعف اندام، بی‌حسی صورت، افت هوشیاری یا تغییرات بینایی همراه است، این موارد علائم هشدار هستند و باید فوری به اورژانس مراجعه کنید. در این موارد ممکن است سرگیجه ناشی از مشکلات جدی‌تر مانند سکته مغزی باشد. در کلینیک هویزه، ارزیابی تخصصی برای تشخیص دقیق و درمان مناسب انجام می‌شود.
توجه: این تمرینات صرفاً جنبه آموزشی دارد و جایگزین ارزیابی توسط متخصص نیست. در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، ارزیابی دقیق نوع و علت سرگیجه قبل از تجویز تمرینات انجام می‌شود.