آسیب شلاق گردن (Whiplash) یکی از شایع‌ترین آسیب‌های ناشی از تصادفات رانندگی، به‌ویژه برخورد از پشت است. در این آسیب، سر به دلیل شتاب ناگهانی ابتدا به عقب و سپس به جلو پرتاب می‌شود و باعث کشش بیش‌ازحد عضلات، رباط‌ها و مفاصل ستون فقرات گردن می‌شود. علائم ممکن است بلافاصله یا تا ۴۸ ساعت پس از تصادف ظاهر شوند.
در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، توانبخشی آسیب شلاق گردن یکی از تخصص‌های مهم است. در این مقاله، علائم، مراحل درمان و تمرینات توانبخشی را به‌طور کامل بررسی می‌کنیم.
علائم آسیب شلاق گردن چیست؟
علائم بسته به شدت آسیب متفاوت است اما شامل موارد زیر هستند: درد گردن و شانه که با حرکت تشدید می‌شود؛ سفتی گردن و کاهش دامنه حرکتی؛ سردرد که معمولاً از پایه جمجمه شروع می‌شود؛ سرگیجه یا گیجی خفیف؛ خواب‌آلودگی یا اختلال تمرکز؛ درد یا بی‌حسی بازو و دست (در موارد درگیری عصبی)؛ و در موارد شدید، تاری دید یا وزوز گوش.
شدت آسیب با معیار Quebec Task Force به چهار درجه طبقه‌بندی می‌شود. درجه ۱ شامل شکایت از درد بدون علائم بالینی است؛ درجه ۲ با درد و محدودیت حرکتی همراه است؛ درجه ۳ دارای علائم عصبی مانند بی‌حسی است؛ و درجه ۴ با شکستگی یا درگیری عصبی شدید همراه است. اکثر بیماران به درجه ۱ یا ۲ مبتلا هستند که با فیزیوتراپی به‌خوبی درمان می‌شوند.
مراحل درمان فیزیوتراپی چگونه است؟
مرحله حاد (۷۲ ساعت اول): هدف اصلی کنترل درد و التهاب است. استفاده از کمپرس یخ، استراحت نسبی (با یقه نرم در صورت تجویز پزشک)، و اجتناب از حرکات شدید گردن توصیه می‌شود. در این مرحله، حرکات ملایم دامنه‌حرکتی پیشنهاد می‌شود اما تمرینات شدید ممنوع است.
مرحله نیمه‌حاد (روز ۴ تا ۱۴): با کاهش درد حاد، تمرینات دامنه‌حرکتی فعال، تمرینات هم‌فرم بدن (Postural)، و درمان‌های فیزیکی مانند TENS، گرمادرمانی و لیزر درمانی شروع می‌شوند. در کلینیک هویزه، در این مرحله تمرینات هم‌فرم شامل اصلاح وضعیت سر و گردن، تقویت عمقی عضلات گردن و تمرینات تنفسی دیافراگمی است.
مرحله توانبخشی (هفته ۲ تا ۸): هدف بازگرداندن کامل عملکرد و پیشگیری از درد مزمن است. تمرینات مقاومتی تدریجی، تمرینات تعادلی و هماهنگی، تمرینات حرکت چشم-گردن (Vestibulo-Ocular) و در صورت نیاز تمرینات ویژه مانند تمرینات McKaylon انجام می‌شود.
تمرینات خانگی مفید کدامند؟
تمرین ۱ — چرخش ملایم گردن: سر را به‌آرامی به سمت چپ و راست بچرخانید، ۵ بار در هر جهت. تمرین ۲ — خم کردن جانبی: سر را به‌آرامی به سمت شانه‌ها خم کنید، ۵ بار در هر جهت. تمرین ۳ — Chin Tuck: چانه را به سمت عقب ببرید، ۵ ثانیه نگه دارید، ۱۰ بار تکرار. تمرین ۴ — تقویت عمقی گردن: پشت سر خود را به‌آرامی به سمت دست مقاومت کنید (ایزومتریک)، ۵ ثانیه نگه دارید، ۵ بار در هر جهت.
توصیه می‌شود این تمرینات را ۲ تا ۳ بار در روز انجام دهید. در صورت بروز درد شدید، سرگیجه یا بی‌حسی، تمرینات را متوقف کرده و به پزشک مراجعه کنید. در کلینیک هویزه، برنامه تمرینی بر اساس شدت آسیب و پیشرفت بیمار تنظیم می‌شود و ارزیابی‌های هفتگی برای اطمینان از روند بهبود انجام می‌گیرد.
این محتوا جنبه آموزشی دارد و جایگزین ویزیت پزشک نیست. در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، ارزیابی و توانبخشی آسیب شلاق گردن به‌صورت تخصصی ارائه می‌شود. برای هماهنگی با شماره ۰۹۱۲۳۲۱۳۰۸۶ تماس بگیرید.