اختلال مفصل فکی-فک پایین (TMJ Disorder) یکی از مشکلاتی است که اغلب با استرس روانی همراه است. بیش از ۷۰ درصد بیماران مبتلا به اختلال مفصل فکی، تاریخچه دندان‌قروچه (Bruxism) ناشی از استرس دارند. در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، درمان اختلال مفصل فکی همواره با مدیریت استرس همراه است.
چرا استرس بر مفصل فکی اثر می‌گذارد؟
در زمان استرس، سیستم عصبی سمپاتیک فعال می‌شود و عضلات جونده (Masseter و Temporalis) به‌طور غیرارادی منقبض می‌شوند. این انقباض مزمن، باعث فشار بر مفصل فکی، سایش دندان‌ها، درد گردن و شانه و سردرد می‌شود. در طول خواب، این انقباض می‌تواند ۱۰ برابر قوی‌تر از بیداری باشد.
نشانه‌های اختلال مفصل فکی ناشی از استرس
درد هنگام جویدن یا دهان باز کردن، صدای کلیلک (Clicking) یا صدای خراش (Crepitus) در مفصل فکی، محدودیت باز شدن دهان (کمتر از ۴۰ میلی‌متر)، درد در پیشانی، شقیقه‌ها یا گردن، خستگی فک هنگام صبح، سایش دندان‌ها و سردرد صبحگاهی از علائم شایع هستند. در موارد شدید، قفل شدن فک (Locking) رخ می‌دهد.
تمرینات آرام‌سازی عضلات فک
تمرین اول: ماساژ عضله جونده. با انگشتان، ناحیه جلوی گوش را به آرامی ماساژ دهید، سپس به سمت پایین زاویه فک حرکت کنید. ۲ تا ۳ دقیقه، ۳ بار در روز. تمرین دوم: کشش ملایم فک. دهان را باز کنید به اندازه‌ای که درد نداشته باشید، انگشت شست را روی دندان‌های پایین و انگشت اشاره را روی دندان‌های بالا قرار دهید، ۳۰ ثانیه نگه دارید.
تمرینات تنفسی دیافراگمی
تنفس دیافراگمی روزانه ۵ دقیقه، فعال‌سازی سیستم پاراسمپاتیک را افزایش می‌دهد و استرس را کاهش می‌دهد. خوابیده به پشت، یک دست روی شکم و دست دیگر روی سینه. دم از بینی به مدت ۴ ثانیه، نگه‌داشتن ۲ ثانیه، بازدم از دهان به مدت ۶ ثانیه. در طول این تمرین، عضلات فک باید آرام باشند.
استفاده از اسپلینت دندانی
در بیماران با دندان‌قروچه شبانه، استفاده از اسپلینت دندانی (Night Guard) توسط دندانپزشک توصیه می‌شود. اسپلینت، فشار را توزیع می‌کند، سایش دندان‌ها را متوقف می‌کند و عضلات را آرام می‌کند. در کلینیک هویزه با دندانپزشکان همکاری می‌شود تا درمان چندجانبه باشد.
درمان فیزیوتراپی اختلال مفصل فکی
موبیلیزاسیون مفصل فکی با تکنیک‌های دست‌درمانی، اولتراسوند درمانی روی عضله جونده، TENS، آموزش الگوی صحیح دهان باز کردن، تمرینات تقویتی عضلات دیگاستریک و آموزش وضعیت سر و گردن از جمله درمان‌های فیزیوتراپی هستند. دوره درمانی معمولاً ۶ تا ۱۰ جلسه است.
مدیریت استرس روزانه
ورزش منظم، یوگا، مدیتیشن، کاهش کافئین، خواب کافی و در صورت نیاز مشاوره روانشناختی، از راهکارهای اصلی کاهش استرس هستند. در موارد اضطراب شدید، ارجاع به روانشناس یا روانپزشک ضروری است.
توجه: اگر درد فک با تورم، تب یا ناتوانی در باز کردن دهان همراه است، فوراً به پزشک مراجعه کنید. در کلینیک هویزه ارزیابی تخصصی فک و گردن انجام می‌شود. تماس: ۰۹۱۲۳۲۱۳۰۸۶.