ایمپینجمنت شانه (Shoulder Impingement) یکی از شایع‌ترین علل درد شانه است که در آن تاندون‌های روتاتور کاف و کیسه زلالی (Bursa) در فضای زیرین قوس استخوانی شانه (Subacromial Space) تحت فشار قرار می‌گیرند. این فشار باعث درد، التهاب و در موارد مزمن، پارگی تاندون می‌شود. این مشکل معمولاً به‌دلیل فعالیت‌های بالای سر، ضعف عضلات رتاتور کاف یا اختلال در حرکت اسکاپولا (Scapular Dyskinesia) ایجاد می‌شود.
در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، توانبخشی ایمپینجمنت شانه بر اساس پروتکل مرحله‌بندی‌شده‌ای طراحی می‌شود که شامل کاهش درد و التهاب، بازیابی دامنه حرکتی، تقویت عضلات رتاتور کاف و اسکاپولا و در نهایت بازگشت به فعالیت است. در این مقاله، این مراحل را به‌تفصیل بررسی می‌کنیم.
علائم ایمپینجمنت شانه چیست؟
درد در جلو یا کنار شانه هنگام بالا بردن دست، درد هنگام خوابیدن روی شانه آسیب‌دیده، درد هنگام پوشیدن لباس یا کشیدن زیپ، ضعف در بالا بردن دست و درد هنگام فعالیت‌های بالای سر (مانند نصب پرده یا پرتاب توپ) از علائم شایع هستند. درد ممکن است در طول شب تشدید شود و خواب را مختل کند. تست‌های بالینی خاصی مانند Neer و Hawkins-Kennedy در ارزیابی اولیه کمک‌کننده هستند.
مرحله ۱: کاهش درد و التهاب
در مرحله حاد، هدف کاهش درد و التهاب است. این شامل استراحت از فعالیت‌های محرک (به‌ویژه فعالیت‌های بالای سر)، استفاده از کمپرس یخ روزانه ۱۵ تا ۲۰ دقیقه، استفاده از TENS و اولتراسوند تراپی در کلینیک و در صورت نیاز مصرف داروهای ضدالتهاب با تجویز پزشک است. در این مرحله، تمرینات سبک آونگ شانه (Pendulum Exercise) برای حفظ دامنه حرکتی انجام می‌شود.
مرحله ۲: بازیابی دامنه حرکتی
پس از کاهش درد حاد، تمرینات کشش ملایم کپسول شانه و تمرینات حرکت اسکاپولا آغاز می‌شوند. این شامل کشش عرضی شانه، چرخش‌های ملایم شانه و تمرینات فعال‌سازی اسکاپولا (مانند Scapular Squeeze و Wall Angels) است. هدف، بازگرداندن دامنه طبیعی حرکت شانه بدون ایجاد درد است.
مرحله ۳: تقویت عضلات رتاتور کاف و اسکاپولا
این مرحله هسته اصلی توانبخشی است. تمرینات چرخش خارجی و داخلی با کش مقاومتی، تمرینات رتاتور کاف ایزومتریک، تمرینات تقویتی اسکاپولا (مانند Rowing، Prone Horizontal Abduction و Y-T-W تمرینات) در این مرحله انجام می‌شوند. تمرینات باید بدون درد باشند و به‌تدریج بار افزایش یابد. در کلینیک هویزه، این تمرینات با نظارت فیزیوتراپیست و استفاده از کش‌های مقاومتی مختلف انجام می‌شود.
مرحله ۴: بازگشت به فعالیت
پس از بازیابی دامنه حرکتی و قدرت، تمرینات عملکردی و ورزشی خاص انجام می‌شوند. این شامل تمرینات پرتابی برای ورزشکاران، تمرینات بالای سر برای وزنه‌برداران و تمرینات شغلی خاص برای کارگران است. در این مرحله، تست‌های عملکردی برای ارزیابی آمادگی بازگشت به فعالیت کامل انجام می‌شود. معمولاً کل دوره توانبخشی ۶ تا ۱۲ هفته طول می‌کشد.
توجه: اگر درد شانه با ضعف ناگهانی در بالا بردن دست، درد شدید شبانه یا ناتوانی در حرکت دادن شانه همراه است، ممکن است پارگی تاندون رخ داده باشد. در این صورت ارزیابی MRI و مشاوره جراح ارتوپد ضروری است. تیم هویزه در صورت نیاز ارجاع تخصصی انجام می‌دهد.