مفصل ساکروایلیاک (Sacroiliac Joint) محل اتصال استخوان خاجی به استخوان‌های لگن است و نقش مهمی در انتقال وزن بالاتنه به پایین‌تنه دارد. درد این مفصل مسئول ۱۵ تا ۳۰ درصد موارد کمردرد مزمن است، اما به دلیل همپوشانی علائم با دیسک کمر و سیاتیک، اغلب تشخیص داده نمی‌شود. در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، ارزیابی تخصصی با تست‌های تحریکی (Distraction، Compression، Thigh Thrust، FABER، Gaenslen) تشخیص دقیق را ممکن می‌کند.
چه عواملی باعث درد ساکروایلیاک می‌شوند؟
علل شامل بارداری (به‌دلیل تغییرات هورمونی و شل شدن رباط‌ها)، نابرابری طول پاها، اختلال الگوی راه رفتن، زمین خوردن روی باسن، ورزش‌های با بار ضربه‌ای مانند دویدن طولانی یا ژیمناستیک، جراحی‌های قبلی ستون فقرات یا لگن، آرتروز مفصل و التهاب‌های روماتولوژیک مانند اسپوندیلوآرتوپاتی‌ها. در بسیاری از بیماران، ترکیبی از ضعف عضلات گلوتئال، تنگی عضلات فلکسور لگن و اختلال کنترل عصبی-عضلانی هسته مرکزی زمینه‌ساز درد است.
علائم کلیدی درد ساکروایلیاک
درد معمولاً در قسمت تحتانی کمر و باسن، یک‌طرفه و کمی پایین‌تر از خط وسط احساس می‌شود. تابش به پشت ران شایع است اما به ندرت زیر زانو می‌رسد (تفاوت کلیدی با سیاتیک). درد با نشستن طولانی، بلند کردن وزنه، راه رفتن طولانی، خاموش کردن ماشین و ایستادن روی یک پا تشدید می‌شود. خوابیدن به پشت یا کشیده شدن می‌تواند تسکین‌دهنده باشد. تشخیص دقیق با معاینه بالینی و در صورت نیاز بلوک تشخیصی مفصل انجام می‌شود.
نقش فیزیوتراپی در درمان
در فاز حاد، کاهش التهاب با استراحت نسبی، کمپرس گرم، TENS و دست‌درمانی ملایم رهاسازی مفصل انجام می‌شود. سپس برنامه تقویت هدفمند عضلات گلوتئال ماکسیموس و مدیوس، آموزش فعال‌سازی ترانسورسوس آبدمینیس، کشش عضلات سفت (پیریفورمیس، فلکسور لگن، همسترینگ) و تمرینات تعادلی آغاز می‌شود. در کلینیک هویزه، تصحیح الگوی راه رفتن، نابرابری طول پا با کفی مناسب و آموزش نشستن صحیح بخش جدایی‌ناپذیر برنامه است.
تمرینات خانگی مؤثر
پل سرینی تک‌پا، صدفی با کش، کشش پیریفورمیس نشسته، ایستادن روی یک پا با چشمان بسته، تمرین برد-داگ با تأکید بر پایداری لگن و کشش زانو به سینه ملایم، مجموعه‌ای مؤثر برای مدیریت طولانی‌مدت هستند. هر تمرین ۳ ست ۱۰ تا ۱۵ تایی، ۴ تا ۵ روز در هفته توصیه می‌شود. در فاز حاد از حرکات چرخشی ستون فقرات و کشش شدید همسترینگ پرهیز کنید.
پیشگیری از عود درد ساکروایلیاک
حفظ تقارن در فعالیت‌های روزانه (تعویض پاها هنگام ایستادن، پخش وزن هنگام نشستن)، تقویت مداوم عضلات حمایتی لگن، استفاده از کفش مناسب و توجه به ارگونومی هنگام بلند کردن اجسام از اصول پیشگیری هستند. در ورزشکاران، گرم کردن مناسب، پیش‌فعال‌سازی گلوتئال و افزایش تدریجی حجم تمرین الزامی است. در زنان باردار، آموزش تکنیک صحیح نشستن، خوابیدن به پهلو با بالش بین زانو و تمرینات ملایم تقویتی توصیه می‌شود.
توجه: این محتوا جنبه آموزشی دارد. اگر درد ساکروایلیاک با بی‌حسی، ضعف پا یا بی‌اختیاری ادرار همراه است، فوراً به پزشک مراجعه کنید. برای ارزیابی تخصصی با شماره ۰۹۱۲۳۲۱۳۰۸۶ تماس بگیرید.