دیابت یکی از شایع‌ترین بیماری‌های مزمن در ایران است که در صورت کنترل‌نشده بودن می‌تواند پیامدهای جدی روی سیستم عصبی، عروق و مفاصل بگذارد. نوروپاتی محیطی دیابتی (آسیب اعصاب محیطی)، کاهش حس پا، خشکی مفاصل، ضعف عضلانی و افت تعادل از جمله عوارضی هستند که کیفیت زندگی بیماران دیابتی را به‌شدت کاهش می‌دهند. فیزیوتراپی نقش مهمی در پیشگیری از این عوارض و مدیریت آن‌ها ایفا می‌کند.
در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، برنامه تخصصی برای بیماران دیابتی طراحی می‌شود که شامل تمرینات هوازی ایمن، تقویت عضلات پا و لگن، تمرینات تعادلی، آموزش مراقبت از پا و در صورت نیاز دستگاه‌درمانی برای بهبود گردش خون محیطی است. هدف، نگه‌داشتن بیمار فعال، متحرک و مستقل تا حد ممکن است.
دیابت چگونه روی حرکت و تعادل اثر می‌گذارد؟
افزایش قند خون مزمن باعث آسیب به اعصاب محیطی می‌شود؛ ابتدا در پاها به‌صورت گزگز، سوزن‌سوزن شدن و کاهش حس ظاهر می‌شود. این کاهش حس، باعث می‌شود بیمار موقع راه رفتن موقعیت پا را به‌درستی حس نکند و خطر سقوط یا پیچ‌خوردگی بالا برود. همچنین دیابت با کاهش گردش خون محیطی، روند بهبود زخم‌های کوچک پا را کند می‌کند که در صورت عدم توجه می‌تواند به زخم پای دیابتی و حتی قطع عضو منجر شود.
خشکی مفاصل، کاهش دامنه حرکتی شانه و ستون فقرات، ضعف عضلانی و افت پروپریوسپشن از دیگر عوارض شایع هستند. مطالعات نشان می‌دهند بیماران دیابتی تقریباً دو برابر افراد سالم در معرض خطر سقوط قرار دارند. تمرینات منظم فیزیوتراپی می‌تواند این روند را کند کرده و حتی بازگرداند.
فیزیوتراپی برای بیماران دیابتی شامل چه بخش‌هایی است؟
ارزیابی اولیه شامل بررسی حس پا، گردش خون محیطی، دامنه حرکتی مفاصل، قدرت عضلانی و تست‌های تعادل است. سپس برنامه شخصی‌سازی‌شده طراحی می‌شود. تمرینات هوازی کم‌فشار مانند دوچرخه ثابت یا راه رفتنِ کنترل‌شده، تقویت عضلات چهارسر، همسترینگ، گلوتئال و ساق پا، تمرینات تعادلی پیشرفته، کشش مفاصل و آموزش مراقبت از پا بخش اصلی برنامه هستند.
در کلینیک هویزه، از دستگاه‌های موج‌درمانی، اولتراسوند و در صورت لزوم تحریک الکتریکی عصب (TENS) برای کاهش علائم نوروپاتی استفاده می‌شود. آموزش بازرسی روزانه پا، انتخاب کفش مناسب، رطوبت‌رسانی پوست و تکنیک‌های ایمن برخاستن و نشستن بخش مهمی از کارگاه آموزشی بیماران دیابتی است.
چه تمریناتی برای بیماران دیابتی ایمن است؟
دوچرخه ثابت بدون فشار به مفاصل، روزی ۲۰ تا ۳۰ دقیقه. نشستن و برخاستن از صندلی بدون استفاده از دست‌ها، ۳ ست ۱۰ تایی. بلند شدن روی پنجه برای تقویت ساق پا و بهبود گردش خون، ۳ ست ۱۵ تایی. تمرین تعادلی ایستادن روی یک پا با پشتیبانی، هر پا ۳۰ ثانیه. کشش ملایم ستون فقرات و شانه‌ها برای حفظ دامنه حرکتی. این تمرینات را باید ۴ تا ۵ روز در هفته انجام دهید.
چه زمانی باید احتیاط کرد؟
اگر زخم باز روی پا دارید، درد قفسه سینه، تنگی نفس، یا افت دید ناگهانی رخ داده است، تمرین را متوقف کرده و فوراً به پزشک مراجعه کنید. بیمارانی که نوروپاتی شدید دارند، باید از تمرینات با وزنه سنگین، راه رفتن بدون کفش مناسب و حرکات پرشی پرهیز کنند. قند خون را قبل و بعد از تمرین بررسی کنید و همیشه یک میان‌وعده کوچک همراه داشته باشید تا هیپوگلیسمی رخ ندهد.
این محتوا جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشاوره پزشک متخصص دیابت نیست. در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، ارزیابی و طراحی برنامه تمرینی تخصصی برای بیماران دیابتی به‌صورت حضوری و آنلاین انجام می‌شود. برای هماهنگی با شماره ۰۹۱۲۳۲۱۳۰۸۶ تماس بگیرید.