درد هم‌آراستگی استخوان شره‌ای (Symphysis Pubis Dysfunction یا SPD) یکی از شایع‌ترین دردهای اسکلتی-عضلانی در دوران بارداری است که تا ۲۰ درصد از زنان باردار را درگیر می‌کند. این درد در ناحیه جلوی لگن، کشاله ران و گاهی به سمت داخل ران‌ها انتشار می‌یابد و می‌تواند فعالیت‌های روزمره مثل راه رفتن، پله رفتن و بلند شدن از صندلی را دشوار کند. خبر خوب این است که با مدیریت صحیح و فیزیوتراپی تخصصی، می‌توان این درد را به‌طور چشمگیری کنترل کرد.
در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، برنامه تخصصی مدیریت SPD در دوران بارداری ارائه می‌شود. در این مقاله، علل، نشانه‌ها و روش‌های مدیریت را مرور می‌کنیم.
SPD چیست و چرا در بارداری رخ می‌دهد؟
مفصل هم‌آراستگی شره‌ای (Symphysis Pubis) یک مفصل غضروفی در جلوی لگن است که دو استخوان شره‌ای را به‌هم متصل می‌کند. در دوران بارداری، ترشح هورمون رلاکسین باعث نرم‌شدن رباط‌های این مفصل می‌شود تا زایمان تسهیل شود. در برخی زنان، این نرم‌شدن بیش از حد اتفاق می‌افتد و باعث ناپایداری مفصل و درد می‌شود. این حالت SPD نامیده می‌شود. عوامل خطر شامل: بارداری‌های چندقلو، سابقه SPD در بارداری قبلی، فعالیت فیزیکی سنگین، اضافه وزن، و اناتومی لگن خاص هستند.
نشانه‌های SPD
نشانه‌های SPD می‌توانند متغیر باشند، اما معمولاً شامل موارد زیر هستند: درد در جلوی لگن (محدوده شره‌ای)، درد در کشاله ران و داخل ران‌ها، درد هنگام راه رفتن (به‌ویژه در پله‌ها)، درد هنگام بلند شدن از صندلی یا تخت، صدای کلیک یا ساییدن در ناحیه لگن، درد هنگام پاهای جداشده (مثل بالا بردن پا برای پوشیدن شلوار)، و در موارد شدید، مشکلات راه رفتن. درد اغلب در شب و پس از فعالیت تشدید می‌شود.
تفاوت SPD با کمردرد بارداری
کمردرد بارداری (به‌ویژه کمردرد لگنی یا Pelvic Girdle Pain) اغلب با SPD همراه است، اما متفاوت است. کمردرد در ناحیه کمر (ستون فقرات کمری) است، در حالی که SPD در جلوی لگن است. در کلینیک هویزه، ارزیابی تخصصی برای تمایز این دو و طراحی برنامه درمانی مناسب انجام می‌شود. در بسیاری از موارد، هر دو شرایط همزمان وجود دارند و نیاز به درمان یکپارچه دارند.
مدیریت SPD در بارداری
مدیریت SPD شامل چندین بخش است: اول، اصلاح فعالیت‌های روزمره. دوم، استفاده از وسایل کمکی. سوم، تمرینات فیزیوتراپی. چهارم، درمان‌های فیزیکی برای کاهش درد. پنجم، آموزش فرم صحیح فعالیت. در ادامه، هر یک را به‌طور مفصل مرور می‌کنیم.
اصلاح فعالیت‌های روزمره
مهم‌ترین مداخله در SPD، اصلاح فعالیت‌های روزمره است:
۱. پاهای خود را نزدیک هم نگه دارید: از باز کردن پاها (به‌ویژه بیشتر از عرض شانه) خودداری کنید. هنگام خروج از ماشین، پاها را به‌صورت همزمان از ماشین بیرون بیاورید. هنگام پوشیدن شلوار، بنشینید و پاها را یکی‌یکی بالا بیاورید.
۲. از راه رفتن طولانی خودداری کنید: راه رفتن طولانی می‌تواند درد را تشدید کند. به‌جای یک راه رفتن طولانی، چند راه رفتن کوتاه انجام دهید.
۳. هنگام خواب، بالش بین پاها قرار دهید: این کار، فشار روی مفصل شره‌ای را کاهش می‌دهد. در خوابیدن به پهلو، بالش بین زانوها و مچ پا قرار دهید.
۴. از پله‌ها به‌صورت یک پا در هر پله استفاده کنید: در پله رفتن، هر پله را یکی‌یکی بالا بروید، نه دو پله با هم. در صورت امکان، از آسانسور یا پله برقی استفاده کنید.
۵. هنگام نشستن، صاف بنشینید: از نشستن با پاهای جمع‌شده یا نشستن روی زمین خودداری کنید. صندلی با ارتفاع مناسب انتخاب کنید.
استفاده از وسایل کمکی
کمربند لگنی (Pelvic Belt) یک وسیله کلیدی در مدیریت SPD است. این کمربند، مفصل شره‌ای را تثبیت می‌کند و درد را به‌طور چشمگیری کاهش می‌دهد. در کلینیک هویزه، کمربندهای تخصصی متناسب با اندازه بیمار تجویز می‌شوند. در موارد شدید، استفاده از عصای زیربغل یا واکر برای مدت کوتاه توصیه می‌شود.
تمرینات فیزیوتراپی
تمرینات فیزیوتراپی در SPD باید با احتیاط و توسط فیزیوتراپیست متخصص بارداری طراحی شوند. تمرینات معمول شامل:
۱. تقویت عضلات گلوتئال: عضلات گلوتئال، لگن را تثبیت می‌کنند و فشار روی مفصل شره‌ای را کاهش می‌دهند. تمرینات: Clamshell با کش، Glute Bridge، Hip Abduction با کش.
۲. تقویت عضلات شکمی عمقی (Transversus Abdominis): این عضلات، هسته مرکزی را تثبیت می‌کنند و از لگن حمایت می‌کنند. تمرین: کشش عمیق شکم در حالت چهار دست و زانو، با نگه داشتن ۵ ثانیه.
۳. تمرینات کگل (Kegel): تقویت عضلات کف لگن، از لگن حمایت می‌کند و به زایمان نیز کمک می‌کند. ۳ ست ۱۰ تکراری، روزانه.
۴. کشش ملایم عضلات لگن: در صورت نیاز، کشش‌های ملایم فلکسور لگن و عضلات سرینی. توجه: کشش‌ها نباید دردناک باشند.
درمان‌های فیزیکی برای کاهش درد
در کلینیک هویزه، درمان‌های فیزیکی ایمن برای بارداری برای کاهش درد SPD استفاده می‌شوند: گرمادرمانی موضعی (۱۵ دقیقه)، TENS (جریان الکتریکی کم‌شدت)، ماساژ ملایم عضلات لگن و کمر، و دست‌درمانی ملایم. توجه: برخی درمان‌ها (مثل اولتراسوند روی شکم، مانیپولاسیون شدید، یا درمان‌های با حرارت بالا) در بارداری ممنوع هستند.
پس از زایمان
SPD معمولاً پس از زایمان بهبود می‌یابد، اما در برخی زنان ممکن است چند ماه طول بکشد. در دوره پس از زایمان، تمرینات تقویتی پیشرفته‌تر، تمرینات کف لگن و ارزیابی تخصصی برای اطمینان از بهبود کامل مفصل شره‌ای ضروری است. در کلینیک هویزه، برنامه تخصصی پس از زایمان شامل ارزیابی، طراحی برنامه و آموزش تمرینات ارائه می‌شود. در صورت عدم بهبود پس از ۳ ماه پس از زایمان، ارزیابی دقیق‌تر توصیه می‌شود.
چه زمانی باید نگران بود؟
اگر درد SPD به‌طور غیرقابل کنترل شدید است، اگر راه رفتن غیرممکن شده، اگر خونریزی واژینال دارید، یا اگر علائم عفونت (تب، ترشح) دارید، فوراً به پزشک مراجعه کنید. در کلینیک هویزه، همکاری نزدیک با متخصصین زنان و زایمان برقرار است و در صورت نیاز، ارجاع فوری انجام می‌شود.
توجه: این مقاله جایگزین مشاوره پزشکی نیست. در دوران بارداری، هرگونه تمرین یا درمان باید با مشورت پزشک و توسط فیزیوتراپیست متخصص بارداری انجام شود. با کلینیک فیزیوتراپی هویزه برای ارزیابی تخصصی تماس بگیرید.