بارداری یکی از زیباترین دوره‌های زندگی زن است، اما تغییرات هورمونی، مکانیکی و وضعیتی می‌تواند دردهای متعددی را در طول ۹ ماه ایجاد کند. بیش از ۶۰ درصد زنان باردار کمردرد، ۴۰ درصد درد لگن، و ۲۰ درصد درد سیمفیزی شرم‌گاهی را تجربه می‌کنند. خبر خوب این که با مدیریت صحیح، این دردها قابل کنترل و در بیشتر موارد قابل پیشگیری هستند. در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، برنامه تخصصی فیزیوتراپی بارداری ارائه می‌شود. در این مقاله، راهکارهای علمی و ایمن را مرور می‌کنیم.
چرا بارداری باعث درد می‌شود؟
چند عامل همزمان باعث درد در بارداری می‌شوند. اول، ترشح هورمون‌های رلاکسین و پروژسترون که رباط‌ها و مفاصل را نرم‌تر می‌کنند (برای آماده‌سازی لگن برای زایمان)، اما این نرمی باعث ناپایداری مفصلی و درد می‌شود. دوم، تغییر مرکز ثقل بدن به دلیل رشد شکم، که بار مکانیکی را بر ستون فقرات کمری تغییر می‌دهد و باعث هایپرلوردوز می‌شود. سوم، فشار رحم بر اعصاب و عروق لگن. چهارم، ضعف عضلات شکم به دلیل کشش. مجموع این عوامل، دردهای شایع بارداری را ایجاد می‌کنند.
کمردرد بارداری: پیشگیری و مدیریت
برای کاهش کمردرد بارداری: ۱. نشستن با پشتی صاف و استفاده از بالش کمری. ۲. خوابیدن به پهلو (ترجیحاً چپ) با بالش بین زانوها. ۳. پوشیدن کفش با پشتیبانی مناسب (پرهیز از پاشنه بلند). ۴. تمرینات تقویت عضلات کمری و گلوتئال (پل سرینی، گربه و شتر). ۵.{" "} پیاده‌روی ۲۰ تا ۳۰ دقیقه‌ای روزانه. ۶. استفاده از کمربند بارداری در سه‌ماهه سوم. ۷. پرهیز از ایستادن طولانی و نشستن于一جا.
درد سیمفیزی شرم‌گاهی (SPD)
درد سیمفیزی شرم‌گاهی یکی از دردهای خاص بارداری است که به‌صورت درد در جلوی لگن، تشدید در هنگام راه‌رفتن، بالا رفتن پله، یا تعویض پا در رختخواب خود را نشان می‌دهد. مدیریت شامل: ۱.{" "} پرهیز از جدا کردن پاها (مثلاً در ماشین یا هنگام زایمان). ۲.{" "} خوابیدن با بالش بین زانوها. ۳. استفاده از کمربند پلوسی. ۴. تمرینات تقویت ملایم عضلات لگن.{" "} ۵. کاهش وزن‌برداری روی یک پا. ۶.{" "} در موارد شدید، فیزیوتراپی تخصصی با تکنیک‌های دست‌درمانی.
درد لگن و سرینی
درد لگن در بارداری معمولاً ناشی از فشار بر مفصل ساکروایلیاک یا کلاف عصبی سیاتیک است. مدیریت شامل: کمپرس گرم روی محل درد، تمرینات کشش ملایم عضلات پیریفورمیس و گلوتئال، خوابیدن به پهلو با بالش بین زانوها، و در صورت درد شدید، فیزیوتراپی با تکنیک‌های مولیلیزیشن مفصل ساکروایلیاک. در هویزه، این درمان‌ها توسط فیزیوتراپیست آموزش‌دیده در بارداری انجام می‌شوند.
تمرینات ایمن بارداری
تمرینات زیر برای اکثر زنان باردار ایمن هستند: پیاده‌روی روزانه، شنا یا راه‌رفتن در آب، یوگای بارداری، تمرینات تقویت ملایم گلوتئال و عضلات عمقی ستون فقرات (پل سرینی، گربه و شتر)، تمرینات تنفسی، و تمرینات کگل برای عضلات کف لگن. از تمرینات با ضربه بالا، تمرینات خوابیده به شکم، تمرینات با درازنشست کامل، و تمرینات با وزنه سنگین پرهیز کنید. در سه‌ماهه سوم، دامنه حرکتی را محدودتر کنید.
ارگونومی خواب و نشستن
خواب: خوابیدن به پهلو (ترجیحاً چپ) با بالش بین زانوها و بالش زیر شکم در سه‌ماهه سوم. استفاده از تشک متوسط (نه خیلی نرم، نه خیلی سخت). نشستن: صندلی با پشتی مناسب، بالش کمری، پاها روی زمین یا روی پایه. هر ۳۰ دقیقه، ۵ دقیقه حرکت کنید. ایستادن: توزیع وزن بین دو پا، پرهیز از ایستادن طولانی، استفاده از کفش مناسب. در هویزه، مشاوره ارگونومی بارداری رایگان است.
علائم هشدار — چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
۱. درد شدید و ناگهانی کمردرد یا لگن. ۲.{" "} خونریزی واژنال. ۳. ترشح مایع از واژن. ۴.{" "} تب یا لرز. ۵. درد قفسه سینه یا تنگی نفس. ۶.{" "} سردرد شدید یا اختلال بینایی (احتمال پره‌اکلامپسی). ۷.{" "} کاهش حرکت جنین. ۸. انقباضات منظم زودرس. در این موارد، فوراً به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
نقش فیزیوتراپیست در بارداری
فیزیوتراپیست آموزش‌دیده در بارداری می‌تواند در چند مرحله کمک کند: ارزیابی اولیه در سه‌ماهه اول، طراحی برنامه پیشگیرانه، آموزش تمرینات ایمن، مشاوره ارگونومی، درمان دردهای موجود با تکنیک‌های ایمن (دست‌درمانی ملایم، TENS، گرمادرمانی)، آماده‌سازی برای زایمان (تمرینات تنفسی، تمرینات کف لگن)، و توانبخشی پس از زایمان. در کلینیک هویزه، این خدمات توسط فیزیوتراپیست متخصص زنان ارائه می‌شود.
سلب مسئولیت پزشکی: این مقاله آموزشی است. در دوران بارداری، پیش از شروع هر برنامه تمرینی یا درمانی با پزشک زنان مشورت کنید. تماس کلینیک هویزه: ۰۹۱۲۳۲۱۳۰۸۶.