نوروپاتی محیطی اختلالی است که در آن اعصاب محیطی (اعصاب دست، پا و اندام دیگر) آسیب می‌بینند و علائمی مانند بی‌حسی، گزگز، سوزن‌سوزن شدن، درد سوزشی، ضعف عضلانی و کاهش تعادل ایجاد می‌کنند. شایع‌ترین علت نوروپاتی محیطی در ایران دیابت است (حدود ۵۰ درصد بیماران دیابتی طولانی‌مدت دچار آن می‌شوند)؛ سایر علل شامل کمبود ویتامین B12، مصرف الکل، شیمی‌درمانی، بیماری‌های خودایمنی و عوامل ژنتیکی است.
در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، توانبخشی نوروپاتی محیطی بر سه محور استوار است: مدیریت درد عصبی، بهبود تعادل و پیشگیری از سقوط، و حفظ عملکرد روزمره. برنامه درمانی توسط فیزیوتراپیست عصبی طراحی و با هماهنگی پزشک متخصص مغز و اعصاب یا متخصص داخلی اجرا می‌شود.
مدیریت درد عصبی
درد نوروپاتیک به مسکن‌های معمول پاسخ نمی‌دهد و اغلب به داروهای خاص مانند گاباپنتین، پرگابالین یا داروهای ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای نیاز دارد. در فیزیوتراپی، از TENS (تحریک الکتریکی عصب از راه پوست) با فرکانس بالا و مدت پایین استفاده می‌شود که می‌تواند درد را برای ساعت‌ها کاهش دهد. درمان با نور مادون قرمز (LLLT) و آب‌درمانی گرم و سرد نیز مؤثرند. فیزیوتراپیست هویزه روش‌های کاهش درد غیردارویی را نیز آموزش می‌دهد، از جمله تمرینات تنفسی و ذهن‌آگاهی.
بهبود تعادل و پیشگیری از سقوط
بیماران نوروپاتی به دلیل کاهش حس عمقی (Proprioception) در پاها، در حفظ تعادل مشکل دارند و ریسک سقوط آن‌ها سه برابر افراد سالم است. تمرینات تعادلی شامل ایستادن روی یک پا، ایستادن روی سطح نرم (مانند بالشتک)، تمرین با چشم بسته و تمرینات تعادلی پویا مانند راه رفتن روی خط یا پاشنه-پنجه است. در کلینیک هویزه، این تمرینات به‌صورت تدریجی و با نظارت فیزیوتراپیست اجرا می‌شوند.
حفظ قدرت و عملکرد عضلانی
نوروپاتی می‌تواند باعث تحلیل عضلات پا و دست شود. تمرینات تقویتی سبک با کش یا وزن بدن، تمرینات دامنه حرکتی و تمرینات عملکردی (مانند بلند شدن از صندلی، بالا رفتن از پله) برای حفظ استقلال در فعالیت‌های روزمره ضروری‌اند. تمرینات دست شامل کار با توپ اسفنجی، کشش انگشتان و تمرینات ظرافت است.
مراقبت از پا در نوروپاتی دیابتی
بیماران نوروپاتی دیابتی به دلیل کاهش حس، زخم پا را احساس نمی‌کنند و این می‌تواند منجر به عفونت و آمپوتاسیون شود. آموزش روزانه بررسی پا، استفاده از کفش مناسب، رطوبت‌رسانی به پوست پا، پرهیز از راه رفتن با پای برهنه و مراجعه فوری به پزشک در صورت بروز زخم، بخش مهمی از برنامه توانبخشی است.
چه مدت طول می‌کشد؟
توانبخشی نوروپاتی فرایندی طولانی است. بهبودی بستگی به علت، شدت آسیب و پاسخ بدن دارد. در موارد دیابتی، توقف پیشرفت بیماری هدف اصلی است. در نوروپاتی ناشی از کمبود ویتامین یا شیمی‌درمانی، بهبودی محتمل است. در کلینیک هویزه، برنامه ۸ تا ۱۲ هفته‌ای اولیه طراحی و سپس پیگیری دوره‌ای ادامه می‌یابد.
اگر از بی‌حسی، گزگز یا درد سوزشی در دست و پا رنج می‌برید، ارزیابی تخصصی توصیه می‌شود. برای نوبت‌دهی با شماره ۰۹۱۲۳۲۱۳۰۸۶ تماس بگیرید.