کف لگن شبکه‌ای از عضلات، رباط‌ها و فاسیاها است که از مثانه، رحم و راست‌روده حمایت می‌کند. ضعف یا اختلال در این عضلات می‌تواند به بی‌اختیاری ادراری، افتادگی لگن، درد مزمن لگن، مشکلات جنسی و دیاستاز رکتو منجر شود. تخمین زده می‌شود بیش از ۳۰ درصد زنان در طول زندگی خود دچار مشکل کف لگن شوند.
توانبخشی کف لگن یکی از تخصص‌های نوین فیزیوتراپی است که در کلینیک فیزیوتراپی هویزه توسط تیم متخصصین زنان ارائه می‌شود. در این مقاله، اصول، روش‌ها و نتایج مورد انتظار این درمان را مرور می‌کنیم.
چه کسانی به توانبخشی کف لگن نیاز دارند؟
زنان باردار و پس از زایمان، زنان یائسه، افرادی با سابقه جراحی لگن، بیماران مبتلا به یبوست مزمن، و کسانی که دچار بی‌اختیاری ادراری هستند، از جمله کاندیداهای اصلی توانبخشی کف لگن هستند. همچنین ورزشکاران پرشی (دوومیدانی، کراس‌فیت) به دلیل فشار مداوم روی کف لگن، نیازمند ارزیابی و تقویت پیشگیرانه هستند.
ارزیابی تخصصی کف لگن
ارزیابی کف لگن شامل معاینه بیرونی وضعیت لگن، ارزیابی تنفس دیافراگمی، تست بیوفیدبک عضلانی و در صورت رضایت بیمار، معاینه داخلی (Per Vaginam) برای ارزیابی تون عضلانی، قدرت و هماهنگی است. در کلینیک هویزه، از دستگاه بیوفیدبک EMG و دستگاه Real-Time Ultrasound برای ارزیابی غیرتهاجمی عضلات کف لگن استفاده می‌شود.
تمرینات کِگِل پیشرفته
تمرینات کگل (Kegel) ساده برای بسیاری از بیماران کافی نیست، زیرا عضلات کف لگن معمولاً به‌درستی فعال نمی‌شوند. در کلینیک هویزه، تمرینات کگل پیشرفته با فیدبک بصری و الکتریکی آموزش داده می‌شود. بیمار یاد می‌گیرد انقباض ایزومتریک ۵ تا ۱۰ ثانیه‌ای، سریع و کند، و هماهنگ با تنفس دیافراگمی را اجرا کند. تمرینات در حالت‌های مختلف (خوابیده، نشسته، ایستاده و فعال) تمرین می‌شوند.
تمرینات هیپوپرسور
تکنیک هیپوپرسور (Hypopressive) برای درمان دیاستاز رکتو و افتادگی لگن مؤثر است. این تمرینات با ایجاد فشار منفی در شکم، عضلات عمقی شکم و کف لگن را به‌طور خودکار فعال می‌کنند. در کلینیک هویزه، این تمرینات به‌صورت تخصصی توسط فیزیوتراپیست آموزش داده می‌شوند.
تحریک الکتریکی و بیوفیدبک
در موارد بی‌اختیاری شدید یا افتادگی لگن، از تحریک الکتریکی عضلات کف لگن (Pelvic Floor Electrical Stimulation) استفاده می‌شود. این روش با تحریک مستقیم عضلات، قدرت و هماهنگی آن‌ها را بهبود می‌بخشد. بیوفیدبک EMG نیز به بیمار کمک می‌کند تا یاد بگیرد عضلات کف لگن را به‌درستی فعال و رها کند.
انتظارات و نتایج
اکثر بیماران پس از ۸ تا ۱۲ جلسه (۲ تا ۳ ماه) بهبود چشمگیری را تجربه می‌کنند. در بی‌اختیاری ادراری استرسی، نرخ بهبود بیش از ۸۰ درصد است. در دیاستاز رکتو، بستن کامل فاصله عضلات در ۳ تا ۶ ماه حاصل می‌شود. ادامه تمرینات خانگی برای حفظ نتایج ضروری است.
توجه: تمرینات کف لگن باید توسط فیزیوتراپیست متخصص آموزش داده شوند. انجام نادرست می‌تواند باعث تشدید علائم شود. در دوران بارداری، هرگونه تمرین باید با مشورت پزشک انجام شود. با کلینیک فیزیوتراپی هویزه برای ارزیابی تخصصی تماس بگیرید.