مولتیپل اسکلروزیس (MS) یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی به غلاف میلین اعصاب مرکزی حمله می‌کند و باعث اختلال در انتقال پیام عصبی می‌شود. علائم MS شامل خستگی شدید، ضعف عضلانی، اختلال تعادل، بی‌حسی، اختلال بینایی، لکنت و مشکلات شناختی است. این بیماری بیشتر در افراد ۲۰ تا ۴۰ سال بروز می‌کند و در زنان دو تا سه برابر مردان شایع‌تر است.
در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، توانبخشی MS با هماهنگی متخصص مغز و اعصاب و بر اساس مرحله بیماری (حاد، بهبودی یا پیشرفته) طراحی می‌شود. هدف اصلی، حفظ استقلال حرکتی، مدیریت خستگی و بهبود کیفیت زندگی است.
مدیریت خستگی MS
خستگی در MS با خستگی معمولی متفاوت است؛ اغلب در بعدازظهر تشدید می‌شود و با گرما بدتر می‌گردد (Uthoff's phenomenon). فیزیوتراپیست هویزه راهبردهای مدیریت انرژی (Energy Conservation) را آموزش می‌دهد: برنامه‌ریزی فعالیت‌ها در ساعات پربازده، اولویت‌بندی کارها، استفاده از ابزار کمکی (مانند عصا یا صندلی چرخ‌دار در فواصل طولانی)، و تمرینات خنک‌کننده. تمرینات هوازی ملایم در محیط خنک (۲۲ تا ۲۴ درجه) می‌تواند خستگی را کاهش دهد، اما تمرینات شدید یا در محیط گرم ممنوع است.
بهبود تعادل و پیشگیری از سقوط
اختلال تعادل یکی از شایع‌ترین مشکلات MS است و ریسک سقوط را افزایش می‌دهد. تمرینات تعادلی شامل ایستادن روی یک پا، تمرین با چشم بسته، تمرین روی سطح نرم و تمرینات تعادلی پویا مانند راه رفتن به جلو، عقب و به پهلو است. تمرینات تاچی (Tai Chi) و یوگا ملایم نیز برای MS مناسب‌اند. در کلینیک هویزه، این تمرینات به‌صورت فردی و گروهی ارائه می‌شوند.
حفظ قدرت و دامنه حرکتی
ضعف عضلانی در پاها و دست‌ها شایع است. تمرینات تقویتی با کش یا وزن سبک، تمرینات دامنه حرکتی فعال و فعال با کمک، و تمرینات عملکردی (مانند بلند شدن از صندلی، بالا رفتن از پله) اجرا می‌شوند. در بیماران پیشرفته، تمرینات غیرفعال (Passive ROM) و تمرینات با کمک درمانگر برای حفظ دامنه حرکتی انجام می‌شود تا کنتراکتور (Contracture) مفصل پیشگیری شود.
آموزش راه رفتن و استفاده از ارتوز
راه رفتن در MS ممکن است به دلیل ضعف عضلات پا، اسپاستیسیتی یا اختلال تعادل مختل شود. فیزیوتراپیست هویزه با ویدیوآنالیس راه رفتن، الگوی حرکتی شما را ارزیابی و اصلاح می‌کند. در صورت نیاز، ارتوز مچ پا (AFO) توسط متخصص ارتوپد فنی تجویز می‌شود تا افتادگی پا (Foot Drop) جبران شود. در مراحل پیشرفته، استفاده از عصا چهارپایه یا واکر برای استقلال حرکتی توصیه می‌گردد.
نقش تمرینات کششی در اسپاستیسیتی
اسپاستیسیتی (سفتی و انقباض غیرارادی عضلات) در MS شایع است و می‌تواند دردناک باشد. تمرینات کششی آرام و طولانی‌مدت (۳۰ تا ۶۰ ثانیه برای هر عضله)، پوزیشن‌بندی مناسب، و در صورت نیاز استفاده از گرما یا سرما، اسپاستیسیتی را کاهش می‌دهد. فیزیوتراپیست با تیم پزشکی همکاری می‌کند تا اگر تزریق بوتاکس یا داروهای ضداسپاستیک لازم است، در برنامه گنجانده شود.
اگر مبتلا به MS هستید و می‌خواهید کیفیت حرکتی خود را حفظ کنید، کلینیک فیزیوتراپی هویزه آماده همراهی است. برای نوبت‌دهی با شماره ۰۹۱۲۳۲۱۳۰۸۶ تماس بگیرید.