آرنج گلف‌بازان یا مدیال اپی‌کندیلیت، یک آسیب استفاده بیش از حد در مفصل آرنج است که در اثر فشار مکرر روی تاندون‌های عضلات فلکسور مچ و ساعد ایجاد می‌شود. برخلاف نام آن، این آسیب مختص گلف‌بازان نیست و در ورزشکاران پرتاب‌کننده (بیسبال، هندبال، جودو)، کارگران ساختمانی، تایپیست‌ها و افرادی که کارهای دستی مکرر دارند نیز شایع است. این آسیب حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد از تمامی آسیب‌های آرنج را تشکیل می‌دهد و در ورزشکاران فوق ۳۵ سال شایع‌تر است.
در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، درمان آرنج گلف‌بازان بر اساس پروتکل‌های مبتنی بر شواهد و با رویکرد چندوجهی انجام می‌شود. در این مقاله، علل، نشانه‌ها، تشخیص و برنامه درمان را به‌طور جامع مرور می‌کنیم.
علت بروز آرنج گلف‌بازان چیست؟
این آسیب در اثر بارگذاری مکرر و نادرست روی تاندون مشترک عضلات فلکسور و پروناتور ساعد (در سطح داخلی آرنج) رخ می‌دهد. در ورزشکاران پرتاب‌کننده، تکنیک نادرست پرتاب، افزایش ناگهانی حجم تمرین یا ضعف عضلات شانه و هسته مرکزی از عوامل اصلی هستند. در افراد غیرورزشکار، حرکات مکرر مچ (تایپ، باغبانی، کارهای خانگی) عامل اصلی است. بافت تاندون با افزایش سن، تغییرات دژنراتیو نشان می‌دهد که احتمال آسیب را افزایش می‌دهد.
نشانه‌ها و تشخیص
نشانه اصلی، درد در سطح داخلی آرنج است که با گرفتن اجسام، چرخاندن مچ (مثل باز کردن درب شیشه) و پرتاب تشدید می‌شود. لمس سطح داخلی برآمدگی استخوانی آرنج (مدیال اپی‌کندایل) حساس است. درد ممکن است به سمت ساعد کشیده شود. در موارد شدید، ضعف گرفتن اجسام وجود دارد. تشخیص معمولاً بالینی است، اما در موارد مزمن یا مشکوک به پارگی، سونوگرافی یا MRI برای تأیید استفاده می‌شود.
تفاوت با آرنج تنیس‌بازان
آرنج تنیس‌بازان (لاترال اپی‌کندیلیت) در سطح خارجی آرنج رخ می‌دهد و تاندون مشترک عضلات اکستانسور مچ را درگیر می‌کند. درد با گرفتن اجسام به حالت دست‌خالی (مثل دست دادن) تشدید می‌شود. در مقابل، آرنج گلف‌بازان با فلکشن مچ یا پرتاب تشدید می‌شود. تمایز این دو از نظر درمان مهم است، اگرچه اصول درمان مشابه هستند.
برنامه درمان فیزیوتراپی
درمان فیزیوتراپی در چند فاز انجام می‌شود. در فاز حاد (هفته ۰-۲)، هدف کاهش درد و التهاب است: استراحت از فعالیت محرک، یخ‌درمانی، استفاده از بریس آرنج (Counterforce Brace)، و درمان‌های فیزیکی (TENS، اولتراسوند). در فاز زیرحاد (هفته ۲-۶)، شروع تمرینات ایزومتریک، کشش‌های ملایم و ماساژ عرضی عمیق. در فاز توانبخشی (هفته ۶-۱۲)، تمرینات ایزوتونیک با وزنه سبک، تمرینات اکسنتریک (مهم‌ترین تمرین برای تاندینوپاتی)، تمرینات تقویتی مچ و ساعد.
اهمیت تمرینات اکسنتریک
تمرینات اکسنتریک (انقباض عضله در حالی که طول آن افزایش می‌یابد) مؤثرترین نوع تمرین برای ترمیم تاندون هستند. در آرنج گلف‌بازان، تمرین اکسنتریک مچ به این صورت انجام می‌شود: دست راست را روی میز قرار دهید، مچ را با دست چپ به سمت اکستانشن ببرید، سپس مچ راست را با انقباض عضلات فلکسور، به‌آرامی به حالت فلکشن برگردانید (۳ ثانیه). این تمرین ۳ ست ۱۵ تکراری، روزانه انجام شود. در کلینیک هویزه، نسخه‌های پیشرفته با وزنه دمبل آموزش داده می‌شود.
درمان‌های پیشرفته
در موارد مزمن که به درمان‌های استاندارد پاسخ نمی‌دهند، درمان‌های پیشرفته مورد استفاده قرار می‌گیرند. این درمان‌ها شامل: موج‌درمانی اکستراکورپورال (ESWT) که با تحریک ترمیم تاندون عمل می‌کند؛ پروتز پلاسما غنی از پلاکت (PRP) که با تزریق فاکتورهای رشد از خون بیمار به تاندون، روند ترمیم را تسریع می‌کند؛ و در نهایت، در موارد بسیار نادر و پارگی کامل، جراحی. در کلینیک هویزه، ESWT و دست‌درمانی پیشرفته به‌صورت سرپایی انجام می‌شوند.
اصلاح تکنیک و پیشگیری از عود
بدون اصلاح علت زمینه‌ای، درمان‌ها موقتی خواهند بود. در ورزشکاران گلف، ارزیابی تکنیک سوئینگ، انتخاب چماق مناسب و آمادگی فیزیکی شانه و هسته مرکزی ضروری است. در پرتاب‌کننده‌ها، اصلاح مکانیک پرتاب، گرم کردن مناسب و رعایت قانون ۱۰ درصد در افزایش حجم تمرین. در کاربران رایانه، ارگونومی صحیح محیط کار، استراحت منظم و تمرینات کشش و تقویت مچ. در کلینیک هویزه، ارزیابی بیومکانیکی ورزشی به‌صورت تخصصی انجام می‌شود.
مدت زمان درمان و پیش‌آگهی
اکثر موارد آرنج گلف‌بازان با درمان فیزیوتراپی محافظه‌کارانه در ۶ تا ۱۲ هفته بهبود می‌یابند. موارد مزمن ممکن است به ۳ تا ۶ ماه نیاز داشته باشند. مهم‌ترین فاکتور در پیش‌آگهی، رعایت استراحت از فعالیت محرک و انجام منظم تمرینات است. بازگشت به ورزش باید با آزمون‌های عملکردی و بدون درد انجام شود.
توجه: این مقاله جایگزین مشاوره پزشکی نیست. اگر درد آرنج دارید که بیش از ۲ هفته طول کشیده، با کلینیک فیزیوتراپی هویزه تماس بگیرید. تشخیص زودهنگام، پیش‌آگهی بهتری دارد.