ویتامین D، یک هورمون است نه صرفاً یک ویتامین. این هورمون، جذب کلسیم از روده، تراکم استخوان، قدرت عضلانی و عملکرد ایمنی را تنظیم می‌کند. در سالمندان، تولید پوستی ویتامین D تا ۷۵ درصد کاهش می‌یابد و کمبود آن شایع می‌شود. در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، ارزیابی ویتامین D بخشی از پروتکل سالمندان است؛ زیرا بدون اصلاح سطح ویتامین D، تمرینات تقویتی نتیجه مطلوب نخواهند داشت.
چرا کمبود ویتامین D خطرناک است؟
۱. پوکی استخوان: بدون ویتامین D کافی، کلسیم از روده جذب نمی‌شود و بدن آن را از استخوان می‌گیرد. تراکم استخوان کاهش می‌یابد و شکستگی حتی با ضربه خفیف رخ می‌دهد. ۲. ضعف عضلانی: عضلات برای انقباض به ویتامین D نیاز دارند. کمبود آن باعث ضعف عضلانی، به‌ویژه در عضلات پروگزیمال (ران و لگن) می‌شود.{" "} ۳. افزایش خطر سقوط: ضعف عضلانی + کاهش تعادل، خطر سقوط و شکستگی لگن را افزایش می‌دهد. ۴. اختلال ایمنی:{" "} ویتامین D، عملکرد ماکروفاژها و لنفوسیت‌ها را تنظیم می‌کند.
منابع ویتامین D
۱. نور خورشید: ۱۰ تا ۱۵ دقیقه آفتاب مستقیم بر دست و صورت، بین ۱۰ صبح تا ۳ ظهر، روزانه یا حداقل ۳ بار در هفته. در سالمندان با پوست تیره، زمان باید دو برابر باشد. ۲. منابع غذایی:{" "} ماهی چرب (سالمون، تن، ساردین)، زرده تخم‌مرغ، جگر گاو، قارچ در معرض اشعه UV، شیر و ماست غنی‌شده. ۳. مکمل: در صورت کمبود، پزشک مکمل تجویز می‌کند. دوز نگهدارنده ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ واحد بین‌المللی (IU) در روز است.
علائم کمبود ویتامین D
۱. خستگی مزمن و ضعف عمومی. ۲. درد استخوان، به‌ویژه در ستون فقرات و لگن. ۳. ضعف عضلانی، به‌ویژه هنگام برخاستن از روی صندلی یا بالا رفتن از پله.{" "} ۴. افسردگی و اختلال خواب. ۵. فراوانی سقوط و شکستگی. ۶. اختلال ایمنی و عفونت‌های مکرر. در صورت تجربه هر یک از این علائم، آزمایش خون ۲۵(OH)D توصیه می‌شود.
دوز توصیه‌شده برای سالمندان
۱. سطح هدف: ۳۰ تا ۵۰ نانوگرم بر میلی‌لیتر.{" "} ۲. دوز نگهدارنده: ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ IU در روز، برای سالمندان با سطح طبیعی. ۳. دوز درمانی: در صورت کمبود شدید (کمتر از ۲۰)، پزشک ممکن است ۵۰۰۰۰ IU هفتگی به‌مدت ۸ هفته تجویز کند. ۴. هم‌مصرف با کلسیم: ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ میلی‌گرم کلسیم در روز، از طریق غذا یا مکمل. ۵. هم‌مصرف با K2:{" "} ویتامین K2 به هدایت کلسیم به استخوان کمک می‌کند و از رسوب در رگ جلوگیری می‌کند.
ارتباط ویتامین D با فیزیوتراپی
تمرینات تقویتی با وزنه، تحریک استخوان‌سازی (Osteoblast) را افزایش می‌دهند. اما این فرآیند به ویتامین D نیاز دارد. بدون ویتامین D، تمرینات به‌طور کامل اثر نمی‌کنند. در هویزه، برنامه تمرینات سالمندان شامل تمرینات تحمل‌وزن (مثل راه رفتن، اسکات سبک)، تمرینات تعادلی (مثل ایستادن روی یک پا) و تمرینات مقاومتی (با کش یا وزنه سبک) است. این تمرینات همراه با اصلاح ویتامین D، بهترین استراتژی پیشگیری از شکستگی لگن هستند.
عوامل خطر کمبود ویتامین D
۱. سن بالای ۶۵ سال. ۲. پوست تیره.{" "} ۳. زندگی در مناطق کم‌آفتاب یا استفاده از لباس پوشیده. ۴. چاقی (ویتامین D در بافت چربی حبس می‌شود).{" "} ۵. بیماری‌های کلیوی یا کبدی. ۶.{" "} مصرف برخی داروها (ضدتشنج، کورتیکواستروئیدها).
چه زمانی به فیزیوتراپیست مراجعه کنیم؟
اگر سالمند هستید یا از سالمندی مراقبت می‌کنید، ارزیابی سالانه سطح ویتامین D توصیه می‌شود. همچنین در صورت سابقه سقوط، شکستگی، یا ضعف عضلانی، ارزیابی فیزیوتراپی در هویزه ضروری است. برنامه تمرینات شخصی، ارزیابی تعادل (تست Timed Up and Go) و آموزش پیشگیری از سقوط ارائه می‌شود. تماس: ۰۹۱۲۳۲۱۳۰۸۶.
سلب مسئولیت پزشکی: این مقاله آموزشی است. دوز مکمل باید توسط پزشک تعیین شود.