آرتروز (Osteoarthritis) شایع‌ترین بیماری مفصلی در سالمندان است که بیش از ۸۰ درصد افراد بالای ۶۵ سال را تا حدی درگیر می‌کند. در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، روزانه ده‌ها سالمند با علائم آرتروز زانو، لگن، ستون فقرات و دست مراجعه می‌کنند. خبر خوب این است که با مدیریت صحیح، می‌توان با آرتروز زندگی فعال و باکیفیتی داشت — آرتروز به معنای پایان فعالیت نیست.
آرتروز سالمندان چیست و چه علائمی دارد؟
آرتروز یک بیماری دژنراتیو مفصل است که در آن غضروف مفصلی به‌تدریج از بین می‌رود و باعث درد، تورم، خشکی و کاهش دامنه حرکتی می‌شود. علائم اصلی شامل: درد که با فعالیت تشدید و با استراحت بهبود می‌یابد، خشکی صبحگاهی کمتر از ۳۰ دقیقه، تورم خفیف مفصل، صدای «ترق‌تروق» هنگام حرکت، کاهش دامنه حرکتی و در مراحل پیشرفته، تغییر شکل مفصل. آرتروز شایع‌ترین مفاصل درگیر: زانو، لگن، ستون فقرات کمری و گردنی، و مفاصل دست.
چرا آرتروز در سالمندان شایع‌تر است؟
با افزایش سن، چندین عامل باعث آرتروز می‌شوند: ۱.{" "} کاهش توانایی ترمیمی غضروف — سلول‌های غضروفی (کندروسیت‌ها) با سن کمتر فعال می‌شوند. ۲. کاهش آب در بافت غضروفی که باعث کاهش خاصیت ارتجاعی می‌شود. ۳. ضعف عضلانی که فشار بر مفصل را افزایش می‌دهد. ۴. کاهش تراکم استخوان (پوکی) که باعث تغییر شکل مفصل می‌شود. ۵.{" "} تجربه آسیب‌های قبلی که در طول زمان باعث دژنراسیون می‌شوند.{" "} ۶. ژنتیک و عوامل هورمونی (یائسگی).
نقش فیزیوتراپی در مدیریت آرتروز چیست؟
فیزیوتراپی یکی از مؤثرترین درمان‌های غیرجراحی برای آرتروز است. در کلینیک هویزه، برنامه فیزیوتراپی سالمندان با آرتروز شامل:{" "} ۱. تمرینات تقویتی عضلات اطراف مفصل — تقویت چهارسر و همسترینگ برای آرتروز زانو، تقویت گلوتئال برای آرتروز لگن، تقویت عضلات هسته برای آرتروز ستون فقرات. ۲. تمرینات دامنه حرکتی برای حفظ انعطاف‌پذیری. ۳. تمرینات هوازی کم‌ضربه مانند شنا، دوچرخه و پیاده‌روی. ۴. درمان‌های فیزیکی (TENS، اولتراسوند، گرمادرمانی). ۵. آموزش مکانیک بدن صحیح. ۶. استفاده از ابزار کمک‌حرکتی (عصا، واکر) در صورت نیاز.
چه تمریناتی برای آرتروز زانو مفید است؟
تمرینات مؤثر برای آرتروز زانو شامل: ۱. نشستن دیواری (Wall Sit) جزئی — ۳ ست ۲۰ ثانیه‌ای. ۲. بالا آوردن پا صاف (Straight Leg Raise) — ۳ ست ۱۰ تایی. ۳.{" "} اسکات جزئی (Mini Squat) — ۳ ست ۱۰ تایی. ۴. کشش همسترینگ — ۳ ست ۳۰ ثانیه‌ای. ۵. پل سرینی (Glute Bridge) — ۳ ست ۱۰ تایی. ۶. دوچرخه ثابت — ۲۰ دقیقه، ۳ بار در هفته. ۷. شنا یا راه رفتن در آب — ۳۰ دقیقه، ۲ بار در هفته. در کلینیک هویزه، برنامه تمرینی بر اساس شدت آرتروز و توانایی سالمند شخصی‌سازی می‌شود.
تغذیه مناسب برای آرتروز چیست؟
تغذیه ضدالتهابی می‌تواند درد آرتروز را کاهش دهد: ۱.{" "} امگا-۳ (ماهی قزل‌آلا، گردو، دانه کتان) — ضدالتهاب قوی. ۲.{" "} آنتی‌اکسیدان‌ها (سبزیجات برگ‌سبز، توت، زردچوبه، چای سبز).{" "} ۳. ویتامین D و کلسیم (شیر، ماست، پنیر، ماهی) برای سلامت استخوان. ۴. پروتئین کافی برای حفظ عضله.{" "} ۵. کاهش شکر، فرآورده‌های فرآوری‌شده و چربی ترانس.{" "} ۶. کاهش گوشت قرمز و افزایش پروتئین گیاهی.{" "} ۷. حفظ وزن سالم — هر کیلو کاهش وزن، فشار ۴ کیلو بر زانو کاهش می‌یابد.
مدیریت وزن چقدر در آرتروز مهم است؟
مدیریت وزن یکی از مهم‌ترین عوامل در مدیریت آرتروز است. مطالعات نشان داده‌اند که کاهش ۵ کیلوگرم وزن، درد آرتروز زانو را تا ۲۰ تا ۳۰ درصد کاهش می‌دهد و سرعت پیشرفت آرتروز را کند می‌کند. علاوه بر فشار مکانیکی، بافت چربی هورمون‌های التهابی (لپتین، اینترلوکین-۶) ترشح می‌کند که باعث تشدید التهاب مفصل می‌شود. در کلینیک هویزه، در صورت نیاز به کاهش وزن، بیمار به متخصص تغذیه ارجاع داده می‌شود.
چه زمانی به جراحی نیاز است؟
جراحی تعویض مفصل (آرتروپلاستی) در موارد زیر توصیه می‌شود:{" "} ۱. درد شدید که با درمان محافظه‌کارانه حداقل ۳ تا ۶ ماه بهبود نیافت. ۲. اختلال شدید در فعالیت‌های روزانه (راه رفتن، خواب، پله). ۳. تغییر شکل شدید مفصل (زانوی ضربدری یا زانو ضربدری). ۴. کیفیت زندگی به‌شدت کاهش یافته. ۵. آسیب غضروفی شدید در تصویربرداری. در کلینیک هویزه، در صورت در نظر گرفتن جراحی، بیمار به متخصص ارتوپد ارجاع داده می‌شود و پس از جراحی، برنامه توانبخشی تخصصی ارائه می‌گردد.
پیشگیری از پیشرفت آرتروز چگونه است؟
۱. فعالیت منظم — حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی متوسط در هفته. ۲. تمرینات تقویتی منظم ۲ تا ۳ بار در هفته.{" "} ۳. حفظ وزن سالم. ۴. تغذیه ضدالتهابی.{" "} ۵. خواب کافی (۷ تا ۹ ساعت). ۶.{" "} مدیریت استرس. ۷. ارگونومی مناسب در فعالیت‌های روزانه.{" "} ۸. پرهیز از فعالیت‌های مکرر با ضربه بالا.{" "} ۹. استفاده از کفش مناسب. ۱۰. بررسی سالانه توسط پزشک و فیزیوتراپیست. در کلینیک هویزه، برنامه سالانه مراقبت از سالمندان شامل ارزیابی، مشاوره و تمرین است. تماس: ۰۹۱۲۳۲۱۳۰۸۶.
سلب مسئولیت پزشکی: این مقاله آموزشی است. در صورت درد مزمن، با فیزیوتراپیست یا پزشک مشورت کنید.