تنفس، اساسی‌ترین فرایند حیاتی بدن انسان است، اما بسیاری از ما به‌طور صحیح نفس نمی‌کشیم. الگوهای تنفسی نامناسب می‌توانند منجر به خستگی مزمن، درد عضلانی، افزایش استرس، اختلالات خواب و حتی تشدید کمردرد شوند. در فیزیوتراپی، تمرینات تنفسی یکی از ابزارهای کلیدی درمانی هستند که تنها برای بیماران ریوی استفاده نمی‌شوند، بلکه در بسیاری از برنامه‌های درمانی کاربرد دارند.
در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، ارزیابی الگوی تنفسی بخشی از ارزیابی اولیه اکثر بیماران است. در این مقاله، انواع تمرینات تنفسی، کاربردها و روش انجام صحیح را مرور می‌کنیم.
چرا تنفس صحیح این‌قدر مهم است؟
دیافراگم، عضله اصلی تنفس، وظیفه دارد که حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد کار تنفسی را برعهده بگیرد. اما به دلیل استرس، بی‌تحرکی، وضعیت بدنی نامناسب و لباس‌های تنگ، بسیاری از افراد به جای تنفس شکمی (دیافراگم‌محور)، از تنفس سینه‌ای (با عضلات بین‌دنده‌ای و گردنی) استفاده می‌کنند. این الگوی نامناسب باعث می‌شود عضلات کمکی گردن و شانه بیش‌ازحد فعال شوند و در نتیجه درد گردن، شانه و سردرد ایجاد شود.
تنفس صحیح دیافراگمی فواید متعددی دارد: افزایش اکسیژن‌رسانی به بافت‌ها؛ کاهش ضربان قلب و فشار خون؛ فعال‌سازی سیستم پاراسمپاتیک (آرام‌بخشی)؛ ماساژ طبیعی احشاء داخلی شکم؛ کمک به بازگشت وریدی؛ کاهش تنش عضلات گردن و شانه؛ و بهبود عملکرد هسته مرکزی.
تمرینات تنفسی اصلی کدامند؟
تمرین ۱ — تنفس دیافراگمی (Diaphragmatic Breathing): به پشت دراز بکشید، یک دست را روی سینه و دست دیگر را روی شکم قرار دهید. از طریق بینی آهسته دم بگیرید، به‌طوری که دست روی شکم بالا برود اما دست روی سینه تقریباً ثابت بماند. سپس از طریق دهان به‌آرامی بازدم کنید. ۵ تا ۱۰ دقیقه روزانه.
تمرین ۲ — تنفس پابریده (Pursed-Lip Breathing): از طریق بینی ۲ ثانیه دم بگیرید، سپس لب‌ها را پابریده کنید و ۴ ثانیه از طریق دهان بازدم نمایید. این تمرین برای بیماران دارای تنگی نفس یا آسم بسیار مفید است. تمرین ۳ — تنفس ۴-۷-۸: ۴ ثانیه دم، ۷ ثانیه نگه‌داشتن نفس، ۸ ثانیه بازدم. این تمرین برای آرام‌بخشی و کاهش استرس کاربرد دارد.
تمرین ۴ — تنفس پهلوی‌بسته (Lateral Costal Breathing): دست‌ها را روی پهلوها قرار دهید، هنگام دم، پهلوها را به سمت بیرون گسترش دهید. این تمرین برای بیماران کمردردی و زنان باردار مفید است. تمرین ۵ — تمرین توانبخشی ریوی (با استفاده از اسپیرومتر تشویقی): روزی چند بار با دستگاه اسپیرومتر، دم عمیق انجام دهید. این تمرین برای بیماران پس از جراحی یا دارای بیماری‌های ریوی مزمن تجویز می‌شود.
برای چه بیمارانی تمرینات تنفسی تجویز می‌شود؟
کاربردهای گسترده‌ای دارد: بیماران کمردردی (تنفس دیافراگمی به تثبیت ستون فقرات کمک می‌کند)؛ بیماران دارای اختلالات قامتی؛ بیماران دارای سردرد تنشی یا میگرن؛ بیماران مبتلا به COPD، آسم یا برونشکتازی؛ بیماران پس از جراحی قفسه سینه یا شکم؛ بیماران دارای اضطراب یا اختلال خواب؛ زنان باردار (آمادگی برای تنفس زایمان)؛ و ورزشکاران برای بهبود عملکرد و استقامت.
در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، ارزیابی الگوی تنفسی با مشاهده حرکت قفسه سینه و شکم، اندازه‌گیری دامنه حرکتی دنده‌ها و در صورت نیاز اسپیرومتری انجام می‌شود. سپس برنامه درمانی شخصی‌سازی‌شده شامل تمرینات تنفسی، تمرینات تقویتی عضلات تنفسی و در صورت نیاز درمان‌های فیزیکی مانند percussion و vibration برای پاکسازی ترشحات ریوی طراحی می‌شود.
این محتوا جنبه آموزشی دارد و جایگزین ویزیت پزشک متخصص ریه نیست. در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، ارزیابی و طراحی برنامه تخصصی تمرینات تنفسی انجام می‌شود. برای رزرو نوبت با شماره ۰۹۱۲۳۲۱۳۰۸۶ تماس بگیرید.