شانه یکی از پیچیده‌ترین و متحرک‌ترین مفاصل بدن است، و به همین دلیل، آسیب‌های شانه نیاز به برنامه توانبخشی دقیق و مرحله‌بندی‌شده دارند. در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، برنامه توانبخشی شانه بر اساس اصول علمی و در ۶ مرحله طراحی شده است. در این مقاله، این مراحل و تمرینات هر مرحله را با هم مرور می‌کنیم.
مرحله ۱: کنترل درد و التهاب حاد چگونه است؟
در ۷۲ ساعت اول تا یک هفته اول پس از آسیب، هدف اصلی کنترل درد، التهاب و تورم است. اقدامات: ۱. استراحت نسبی — اما نه بی‌حرکت مطلق. ۲. یخ ۱۵ تا ۲۰ دقیقه، ۳ تا ۴ بار در روز. ۳. داروهای ضدالتهاب (با تجویز پزشک).{" "} ۴. استفاده از آویز شانه در صورت نیاز. ۵.{" "} تمرینات ملایم دامنه حرکتی (Pendulum) — آونگ شانه. ۶.{" "} تمرینات ایزومتریک خفیف — بدون حرکت مفصل، انقباض عضلات. در کلینیک هویزه، ارزیابی دقیق و در صورت نیاز تصویربرداری انجام می‌شود.
مرحله ۲: بازگرداندن دامنه حرکتی چگونه است؟
در هفته ۲ تا ۴، هدف بازگرداندن دامنه حرکتی کامل شانه است. تمرینات:{" "} ۱. آونگ شانه پیشرفته — حرکات دایره‌ای بزرگتر.{" "} ۲. بالا آوردن دست با کمک دست دیگر (Table Slide).{" "} ۳. کشش عقب شانه (Cross-body Stretch).{" "} ۴. کشش جلویی شانه (Doorway Stretch).{" "} ۵. تمرینات کششی دیوار (Wall Walking) — انگشتان را روی دیوار بالا می‌برید. در کلینیک هویزه، تمرینات با فیزیوتراپیست نظارت می‌شوند تا از آسیب مجدد جلوگیری شود.
مرحله ۳: تقویت اولیه عضلات روتاتور کاف چگونه است؟
در هفته ۴ تا ۸، تقویت عضلات روتاتور کاف (Supraspinatus، Infraspinatus، Teres Minor، Subscapularis) آغاز می‌شود. تمرینات: ۱.{" "} چرخش خارجی با کش مقاومتی — ۳ ست ۱۲ تا ۱۵ تایی. ۲.{" "} چرخش داخلی با کش — ۳ ست ۱۲ تا ۱۵ تایی. ۳. بالا آوردن دست با وزنه سبک (Side-lying External Rotation) — ۳ ست ۱۰ تا ۱۲ تایی. ۴. فشردن کتف‌ها (Scapular Squeeze) — ۳ ست ۱۰ ثانیه‌ای. ۵. تمرینات پایه شانه (Prone I، T، Y) — ۳ ست ۸ تا ۱۰ تایی. در کلینیک هویزه، تمرینات با وزنه‌های سبک و کش مقاومتی شروع می‌شوند.
مرحله ۴: تقویت پیشرفته و عملکردی چگونه است؟
در هفته ۸ تا ۱۲، تمرکز بر تقویت پیشرفته و عملکردی است. تمرینات:{" "} ۱. فشار دیواری (Wall Push-up) — ۳ ست ۱۰ تا ۱۲ تایی.{" "} ۲. شنا روی دیوار پیشرفته. ۳. روئینگ با کش (Resistance Band Row) — ۳ ست ۱۲ تا ۱۵ تایی. ۴.{" "} بالا آوردن دست با دمبل (Dumbbell Front Raise) — ۳ ست ۱۰ تا ۱۲ تایی.{" "} ۵. چرخش خارجی با دمبل خوابیده به پهلو — ۳ ست ۱۰ تایی. ۶. تمرینات پلایومتریک ملایم — پرش توپ به دیوار. در کلینیک هویزه، تمرینات بر اساس ورزش بیمار شخصی‌سازی می‌شوند.
مرحله ۵: تمرینات ورزشی-اختصاصی چگونه است؟
در هفته ۱۲ تا ۱۶، تمرکز بر تمرینات ورزشی-اختصاصی (Sport-specific) است. تمرینات: ۱. برای تنیس — تمرینات سرو با کش مقاومتی. ۲. برای بسکتبال — تمرینات پرتاب با توپ سبک.{" "} ۳. برای شنا — تمرینات کش با کش مقاومتی شبیه‌سازی حرکت شنا. ۴. برای والیبال — تمرینات اسپک با کش.{" "} ۵. برای گلف — تمرینات چرخش با کش. در کلینیک هویزه، فیزیوتراپیست با همکاری مربی ورزشی، برنامه شخصی طراحی می‌کند.
مرحله ۶: بازگشت به ورزش و پیشگیری از عود چگونه است؟
در هفته ۱۶ به بعد، آمادگی بازگشت به ورزش ارزیابی می‌شود. معیارهای بازگشت ایمن: ۱. دامنه حرکتی کامل بدون درد.{" "} ۲. قدرت عضلات روتاتور کاف حداقل ۹۰ درصد سمت سالم.{" "} ۳. انجام تمرینات ورزشی-اختصاصی بدون درد.{" "} ۴. تست‌های عملکردی (Tennis Serve Test، Throw Test).{" "} ۵. آمادگی روانی. برنامه پیشگیری از عود شامل: گرم کردن ۱۵ دقیقه‌ای پیش از ورزش، تقویت مستمر عضلات روتاتور کاف ۲ تا ۳ بار در هفته، کشش پس از ورزش، استراحت کافی بین جلسات. در کلینیک هویزه، بیماران پس از بازگشت به ورزش به‌صورت ماهانه ارزیابی می‌شوند.
چه علائمی هشدار دهنده هستند؟
نشانه‌هایی که باید تمرین را متوقف و با فیزیوتراپیست تماس بگیرید:{" "} ۱. درد شدید ناگهانی. ۲. درد بیش از ۲۴ ساعت پس از تمرین. ۳. ضعف پیش‌رونده.{" "} ۴. صدای «پاپ» یا احساس جا به جایی. ۵.{" "} ناتوانی در بالا آوردن دست. ۶. بی‌حسی یا گزگز. در این موارد، حتماً به فیزیوتراپیست مراجعه کنید. تماس: ۰۹۱۲۳۲۱۳۰۸۶.
سلب مسئولیت پزشکی: این مقاله آموزشی است و برنامه دقیق توانبخشی هر بیمار توسط فیزیوتراپیست هویزه شخصی‌سازی می‌شود.