اختلال مفصل فکی-فک پایین (Temporomandibular Joint Disorder یا TMJ) مشکلی است که میلیون‌ها نفر در سراسر جهان به آن مبتلا هستند. این مفصل که یکی از پرکاربردترین مفاصل بدن است، وظیفه باز و بسته کردن فک برای صحبت کردن، جویدن و خمیازه را بر عهده دارد. اختلال در این مفصل می‌تواند باعث درد، صدای کلیک، محدودیت حرکتی و حتی سردرد مزمن شود.
خبر خوب این است که فیزیوتراپی می‌تواند نقش مهمی در مدیریت اختلالات مفصل فکی ایفا کند. در این مقاله، علل، نشانه‌ها و رویکرد فیزیوتراپی هویزه را مرور می‌کنیم. در کلینیک هویزه، بیماران مبتلا به درد فک توسط فیزیوتراپیست‌های آموزش‌دیده ارزیابی و درمان می‌شوند.
علل این مشکل چیست؟
شایع‌ترین علت اختلال TMJ، فشار عضلانی ناشی از دندان‌قروچه (Bruxism) — به‌ویژه در خواب — است که اغلب با استرس و اضطراب همراه است. همچنین ساییدگی دندان‌ها، گاز گرفتن ناخودآگاه لب یا گونه، آسیب مستقیم به فک (مانند ضربه یا تصادف)، آرتروز مفصل فکی و حتی وضعیت نامناسب سر و گردن می‌توانند زمینه‌ساز باشند.
نشستن با سر به جلو (Forward Head Posture) می‌تواند فشار عضلانی به فک را افزایش دهد. در برخی موارد، عمل دندانپزشکی طولانی، جویدن آدامس مداوم یا مصرف غذاهای سخت نیز می‌تواند باعث تشدید علائم شود. اغلب بیماران ترکیبی از این عوامل را دارند.
نشانه‌ها کدامند؟
درد در ناحیه فک، صورت یا گوش که هنگام جویدن، خمیازه یا باز کردن کامل فک تشدید می‌شود، اولین نشانه است. صدای کلیک یا تق‌تق هنگام باز و بسته کردن فک، محدودیت باز شدن دهان (کمتر از ۴۰ میلی‌متر)، قفل شدن فک و انحراف فک هنگام باز شدن از نشانه‌های اصلی هستند.
بسیاری از بیماران از سردرد، به‌ویژه در ناحیه شقیقه، درد گوش، صدای زنگ در گوش (Tinnitus) و درد گردن و شانه شکایت دارند. درد ممکن است یک‌طرفه یا دوطرفه باشد و اغلب در صبح‌ها پس از بیدار شدن شدیدتر است.
فیزیوتراپی چگونه کمک می‌کند؟
فیزیوتراپیست‌های کلینیک هویزه ابتدا با ارزیابی کامل دامنه حرکتی فک، الگوی حرکت، وضعیت سر و گردن و تست‌های خاص، علت دقیق درد را تعیین می‌کنند. سپس یک برنامه درمانی شخصی‌سازی‌شده شامل دست‌درمانی برای آزادسازی عضلات جونده (ماسترتر، تمپورالیس و پتریگوئید)، تمرینات باز و بسته کردن کنترل‌شده فک و آموزش وضعیت صحیح سر و گردن طراحی می‌شود.
آموزش عادات صحیح مانند عدم جویدن آدامس، جلوگیری از فشار دادن دندان‌ها به هم، استفاده از اسپلینت دندانی (در صورت تجویز دندانپزشک) و مدیریت استرس بخش مهمی از برنامه است. در موارد حاد، از موج‌درمانی TENS، گرمادرمانی و اولتراسوند برای کاهش درد و التهاب استفاده می‌شود.
تمرینات مفید
استراحت دادن به فک: زبان را روی سقف دهان پشت دندان‌های جلو قرار دهید و فک را کمی باز کنید، ۵ دقیقه روزی ۳ بار. کشش ملایم فک: انگشت شست را روی دندان‌های پایین و اشاره روی دندان‌های بالا قرار دهید و به‌آرامی فک را باز کنید، ۱۰ ثانیه نگه دارید. تمرین ریلکساسیون عضلات چهره: ۵ دقیقه قبل از خواب انجام شود. تمرینات اصلاح وضعیت سر و گردن مانند «چانه به داخل» نیز بسیار مفید هستند.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر درد فک با تورم، قرمزی یا تب همراه است، یا اگر فک به‌طور کامل قفل شده و باز نمی‌شود، فوراً به پزشک مراجعه کنید. همچنین اگر درد پس از ۴ تا ۶ هفته فیزیوتراپی بهبود نیافت یا با سایر علائم مانند بینایی دوتایی، سرگیجه یا بی‌حسی صورت همراه بود، ارزیابی پزشکی تخصصی ضروری است.
این محتوا جنبه آموزشی دارد و جایگزین ویزیت پزشک نیست. در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، ارزیابی و درمان اختلال مفصل فکی در جلسات تخصصی ارائه می‌شود. برای رزرو نوبت با شماره ۰۹۱۲۳۲۱۳۰۸۶ تماس بگیرید.