جراحی ترمیم رتاتور کاف (Rotator Cuff Repair) یکی از شایع‌ترین جراحی‌های ارتوپدی شانه است که برای ترمیم پارگی تاندون‌های عضلات دورکننده شانه انجام می‌شود. اما جراحی تنها نیمی از راه است؛ موفقیت نهایی به شدت به توانبخشی پس از جراحی بستگی دارد. در این مقاله، فرآیند توانبخشی پس از ترمیم رتاتور کاف را مرحله‌به‌مرحله مرور می‌کنیم تا بیماران بدانند چه انتظاری داشته باشند.
در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، توانبخشی پس از جراحی شانه یکی از تخصص‌های اصلی ماست. هماهنگی نزدیک با جراح و طراحی برنامه‌ای شخصی متناسب با نوع و اندازه پارگی، روش جراحی و وضعیت بیمار، کلید موفقیت است. توانبخشی معمولاً ۴ تا ۶ ماه طول می‌کشد تا بیمار به عملکرد کامل برگردد.
فاز ۱: محافظت (هفته ۰ تا ۴)
در ۴ هفته اول، هدف اصلی محافظت از تاندون ترمیم‌شده و کنترل درد و التهاب است. بیمار باید به‌طور مداوم از بازو آویز (Sling) استفاده کند و حرکات فعال دست و شانه را محدود کند. فیزیوتراپی در این مرحله شامل حرکات منفعل (Passive ROM) است که فیزیوتراپیست بدون مشارکت فعال بیمار، شانه را در محدوده ایمن حرکت می‌دهد. تمرینات ساعد، مچ و دست برای حفظ جریان خون و جلوگیری از خشکی نیز انجام می‌شود.
کمپرس یخ، بالا نگه‌داشتن دست و داروهای ضدالتهاب با تجویز پزشک برای کنترل درد و تورم استفاده می‌شوند. خوابیدن به پشت یا به پهلوی سالم توصیه می‌شود؛ خوابیدن به پهلوی شانه جراحی‌شده در ۴ هفته اول ممنوع است.
فاز ۲: تحرک تدریجی (هفته ۴ تا ۸)
پس از تأیید جراح، فاز تحرک تدریجی آغاز می‌شود. تمرینات حرکت فعال کمکی (Active-Assisted ROM) با استفاده از قرقرا، چوب یا دست سالم انجام می‌شود. تمرینات کدمان (Codman) یا آونگ شانه برای کمک به تحرک ملایم و کاهش چسبندگی مفصل استفاده می‌شوند. فیزیوتراپیست هویزه در این مرحله حرکات ملایم کششی را برای بازیابی دامنه حرکتی انجام می‌دهد، اما هیچ‌گاه از محدوده ایمن تعیین‌شده توسط جراح تجاوز نمی‌کند.
فاز ۳: تقویت اولیه (هفته ۸ تا ۱۲)
در این مرحله، تمرینات تقویتی ایزومتریک و مقاومتی سبک شروع می‌شوند. تمرینات چرخش خارجی و داخلی با کش سبک، تمرینات تقویتی عضلات کتف (شامل فشردن کتف‌ها و ردیف نشسته با کش) و تمرینات پلانک اصلاح‌شده برای تقویت هسته مرکزی به برنامه اضافه می‌شوند. هدف، تقویت تدریجی عضلات رتاتور کاف و عضلات ثبات‌دهنده کتف است بدون این‌که فشار کششی به تاندون ترمیم‌شده وارد شود.
فاز ۴: تقویت پیشرفته (هفته ۱۲ تا ۱۶)
تمرینات مقاومتی پیشرفته با وزنه یا کش سنگین‌تر آغاز می‌شوند. تمرینات عملکردی مانند فشار دیواری (Wall Push-up)، شنا روی دیوار و سپس شنا روی زانو به برنامه اضافه می‌شوند. تمرینات تعادلی روی سطح ناپایدار و تمرینات پلایومتریک سبک برای آماده‌سازی بازگشت به فعالیت‌های روزمره و ورزشی انجام می‌شوند. در این مرحله، حرکات بالای سر با احتیاط و تنها با تأیید جراح مجاز می‌شوند.
فاز ۵: بازگشت به فعالیت (هفته ۱۶ به بعد)
این فاز برای آماده‌سازی بیمار به فعالیت‌های خاص اوست — ورزشکاران باید تمرینات ورزشی خاص خود را از سر بگیرند، کارگران باید تمرین‌های بلند کردن اجسام را با تکنیک صحیح انجام دهند. در کلینیک هویزه، تست بازگشت به ورزش شامل ارزیابی قدرت، دامنه حرکتی، تعادل و کنترل عصبی- عضلانی انجام می‌شود تا اطمینان حاصل شود آمادگی کامل برای برگشت به فعالیت فراهم است.
نکات کلیدی و علائم هشدار
مهم است که بیماران دستورات فیزیوتراپیست را دقیقاً دنبال کنند و از پیش‌برد سریع‌تر از برنامه خودداری کنند. صبر در ماه‌های اول، کلید موفقیت در ماه‌های بعد است. علائم هشدار شامل درد ناگهانی شدید، صدای تق‌تق همراه با درد، ضعف ناگهانی دست، تب یا قرمزی زخم جراحی هستند که در صورت بروز، باید فوراً با جراح یا فیزیوتراپیست تماس گرفته شود.
توجه: این راهنمای عمومی است و برنامه دقیق شما باید توسط فیزیوتراپیست شما تنظیم شود. برای دریافت ارزیابی و برنامه شخصی توانبخشی پس از جراحی شانه، با کلینیک هویزه به شماره ۰۹۱۲۳۲۱۳۰۸۶ تماس بگیرید.