یکی از پرتکرارترین پرسش‌های بیماران پس از جراحی تعویض مفصل زانو (Total Knee Arthroplasty) این است: «از این پس چه انتظاری دارم؟» پاسخ کوتاه این است که بهبودی یک مسیر چند مرحله‌ای است، نه یک رویداد ناگهانی. در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، برنامه توانبخشی هفته به هفته طراحی شده تا بیمار در هر مرحله دقیقاً بداند چه می‌گذرد، چه تمرینی ضروری است و چه علائمی نگران‌کننده محسوب می‌شوند.
هفته اول — فاز حاد
در ۷ روز اول پس از ترخیص، هدف اصلی کنترل درد و تورم، جلوگیری از لخته خون و آغاز راه رفتن با واکر است. یخ‌درمانی هر ۲ تا ۳ ساعت به مدت ۱۵ دقیقه، بالا نگه داشتن پا، تمرینات Isometric چهارسر، پمپاژ مچ پا و خم و راست کردن ملایم زانو در حد تحمل، برنامه روزانه هستند. بیشتر بیماران روز سوم یا چهارم با واکر راه می‌روند و تا پایان هفته اول می‌توانند زانو را ۶۰ تا ۸۰ درجه خم کنند.
هفته دوم تا چهارم — فاز زیرحاد
درد و تورم به تدریج کاهش می‌یابد و بیمار از واکر به عصا و سپس راه رفتن بدون کمک منتقل می‌شود. تمرینات دامنه حرکتی فعال، تقویت چهارسر با بلند کردن راست پا، پل سرینی، کشش همسترینگ و ساق و تمرین تعادل روی یک پا شروع می‌شوند. هدف خم شدن زانو به ۹۰ درجه و راست شدن کامل است. در پایان هفته چهارم، اکثر بیماران می‌توانند بدون کمک راه بروند و پله‌ها را به صورت متناوب بالا و پایین بروند.
هفته پنجم تا هشتم — فاز توانبخشی
این فاز روی قدرت، تعادل و بازگشت به فعالیت‌های روزمره تمرکز دارد. اسکات دیواری با زاویه کم، لانژ معکوس، بالا رفتن از پله به صورت متناوب، تمرینات تعادلی روی سطح ناپایدار و شنا کردن (پس از جوش کامل زخم) توصیه می‌شوند. درد در این مرحله باید به‌طور قابل توجهی کاهش یافته باشد. اگر درد با فعالیت بدتر می‌شود، علامت هشدار است.
هفته نهم تا دوازدهم — فاز بازگشت
هدف نهایی، بازگشت به فعالیت‌های اجتماعی و تفریحی است. پیاده‌روی طولانی تر، دوچرخه ثابت، تمرینات تقویتی با وزنه سبک و یوگای ملایم مجاز می‌شوند. دویدن، پرش و ورزش‌های تماسی همچنان ممنوع هستند. در پایان هفته دوازدهم، اکثر بیماران به ۸۰ تا ۹۰ درصد توانایی پیشین می‌رسند. رسیدن به نتیجه نهایی ممکن است ۶ تا ۱۲ ماه طول بکشد.
علائم هشدار در هر مرحله
در هر هفته از بهبودی، این علائم نیاز به تماس فوری با پزشک دارند: درد شدید ناگهانی که با مسکن کنترل نمی‌شود، تورم شدید با قرمزی و گرمی، تب بالای ۳۸ درجه، تنگی نفس یا درد قفسه سینه (احتمال لخته خون)، خروج ترشح از زخم، و ناتوانی ناگهانی در تحمل وزن روی پا.
عوامل مؤثر بر سرعت بهبودی
سن، وضعیت عضلانی پیش از جراحی، کنترل وزن، دیابت، سیگار و پایبندی به تمرینات خانگی از عوامل تعیین‌کننده هستند. بیمارانی که پری-هب انجام داده‌اند، معمولاً ۲ تا ۳ هفته زودتر به مراحل نهایی می‌رسند. پایبندی به برنامه روزانه تمرین مهم‌ترین عامل قابل کنترل است.
توجه: این راهنما جایگزین ارزیابی تخصصی نیست. در کلینیک هویزه، برنامه توانبخشی شخصی برای هر بیمار طراحی می‌شود. برای رزرو ارزیابی پس از جراحی با ۰۹۱۲۳۲۱۳۰۸۶ تماس بگیرید.