بسیاری از بیماران تصور می‌کنند فیزیوتراپی فقط پس از جراحی تعویض مفصل زانو (Total Knee Arthroplasty) شروع می‌شود، اما تحقیقات نشان داده‌اند که ۴ تا ۶ هفته تمرینات هدفمند قبل از عمل، به اصطلاح «پری-هَب» یا Pre-habilitation، می‌تواند دوران نقاهت را تا ۳۰ درصد کوتاه‌تر کند، درد پس از جراحی را کاهش دهد و بازگشت به راه رفتن مستقل را تسریع کند. در کلینیک فیزیوتراپی هویزه برنامه‌ای تخصصی پری-هب برای کاندیداهای تعویض مفصل طراحی شده است.
چرا قبل از جراحی تمرین کنیم؟
در ماه‌های منتهی به جراحی، به دلیل درد شدید زانو، بیمار کمتر راه می‌رود، عضلات چهارسر و همسترینگ به سرعت تحلیل می‌روند و دامنه حرکتی مفصل کاهش می‌یابد. ورود به اتاق عمل با پای ضعیف‌تر، بازگشت از آن را سخت‌تر می‌کند. اگر بیمار با قدرت عضلانی بهتر و دامنه حرکتی کامل‌تر وارد جراحی شود، همان روز اول می‌تواند با واکر راه برود و ترخیص زودهنگام را تجربه کند.
اهداف برنامه پری-هب
هدف اصلی، آماده‌سازی ذخیره عضلانی و حرکتی پیش از ضربه جراحی است. تقویت عضلات چهارسر، همسترینگ، گلوتئال و ساق پا، افزایش دامنه حرکتی خم و راست شدن زانو، آموزش الگوی راه رفتن با واکر، آموزش بالا و پایین رفتن از پله، آموزش تمرینات تنفسی برای پیشگیری از عوارض ریوی پس از بیهوشی، و آموزش نحوه درآوردن و پوشیدن جوراب و کفش بدون خم شدن زیاد زانو، از اهداف اصلی هستند. علاوه بر این، کنترل درد پیش از جراحی با TENS، گرمادرمانی و تمرینات ملایم دامنه حرکتی، حساسیت سیستم عصبی مرکزی را کاهش می‌دهد.
نمونه‌ای از تمرینات
برنامه معمول شامل این تمرینات است: اسکات دیواری با زاویه کم (Wall Sit کوتاه)، بلند کردن راست پای مستقیم نشسته (Straight Leg Raise)، پل سرینی، تمرین کشش همسترینگ ملایم، تمرینات Isometric چهارسر، تمرینات چرخش مچ پا و تقویت ساق، و تمرین تعادلی روی یک پا. هر جلسه حدود ۳۰ تا ۴۰ دقیقه و ۲ تا ۳ بار در هفته انجام می‌شود. تمرینات تنفسی دیافراگمی و استفاده از اسپیرومتر تشویقی نیز روزانه توصیه می‌شود.
مدت زمان ایده‌آل
تحقیقات نشان می‌دهد دوره ۴ تا ۸ هفته‌ای پری-هب بهترین نتیجه را می‌دهد. دوره‌های کوتاه‌تر از ۲ هفته اثر کم‌تری دارند و دوره‌های طولانی‌تر از ۱۲ هفته به دلیل تحلیل عضلانی پیش‌رونده، فایده اضافه‌ای ندارند. در کلینیک هویزه ارزیابی اولیه رایگان شامل ارزیابی قدرت عضلانی، دامنه حرکتی، تعادل و الگوی راه رفتن است و برنامه شخصی برای هر بیمار طراحی می‌شود.
آماده‌سازی روانی
اضطراب پیش از جراحی شایع است و می‌تواند درد پس از جراحی را تشدید کند. در جلسات پری-هب، بیمار با فیزیوتراپیست، فضا و تجهیزات آشنا می‌شود، انتظارات واقع‌بینانه‌ای از روند بهبودی پیدا می‌کند و نقش فعال خود را در درمان می‌شناسد. این آمادگی روانی به اندازه آمادگی جسمی اهمیت دارد و در کاهش مصرف داروهای مسکن پس از جراحی مؤثر است.
پس از جراحی چه تفاوتی می‌کند؟
بیمارانی که پری-هب انجام داده‌اند معمولاً روز اول پس از جراحی با واکر راه می‌روند، درد کم‌تری دارند، کمتر به داروی مخدر نیاز دارند، زودتر توانایی خم کردن زانو تا ۹۰ درجه را به دست می‌آورند و زودتر ترخیص می‌شوند. در یک مطالعه، طول بستری به‌طور میانگین از ۵ روز به ۳ روز کاهش یافت. این یعنی صرفه‌جویی اقتصادی و روانی برای بیمار و خانواده.
چه کسانی به پری-هب نیاز دارند؟
همه کاندیداهای تعویض مفصل زانو از پری-هب بهره می‌برند، اما برای بیماران زیر اهمیت بیشتری دارد: افراد بالای ۷۰ سال، کسانی که دامنه حرکتی زانو به‌طور قابل توجهی محدود است (مثلاً خم شدن کمتر از ۸۰ درجه)، افراد دارای ضعف عضلانی شدید، بیماران دارای بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت یا مشکلات قلبی، و کسانی که ترخیص زودهنگام را ترجیح می‌دهند.
توجه: در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، برنامه پری-هب در هماهنگی کامل با جراح ارتوپد طراحی می‌شود. برای رزرو ارزیابی پیش از جراحی با شماره ۰۹۱۲۳۲۱۳۰۸۶ تماس بگیرید.