پیچ‌خوردگی مچ پا یکی از شایع‌ترین آسیب‌های ورزشی و روزمره است. تخمین زده می‌شود که روزانه بیش از ۲۵۰۰۰ نفر در آمریکا دچار پیچ‌خوردگی مچ پا می‌شوند. در ایران نیز این آسیب در فوتبال، بسکتبال، والیبال و فعالیت‌های روزمره شایع است. درک درجه‌بندی پیچ‌خوردگی مچ پا به تعیین شدت آسیب، برنامه درمانی و زمان‌بندی بازگشت به فعالیت کمک می‌کند.
در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، ما با ارزیابی دقیق درجه آسیب، برنامه درمانی شخصی‌سازی‌شده‌ای برای هر بیمار طراحی می‌کنیم. هدف ما بازگشت ایمن و سریع به فعالیت و پیشگیری از عود است.
آناتومی مچ پا
مچ پا توسط سه رباط اصلی در طرف خارجی ( ligaments) تثبیت می‌شود: رباط تالوفیبولار قدامی (ATFL)، رباط کلفیبولار (CFL) و رباط تالوفیبولار خلفی (PTFL). در طرف داخلی، رباط دلتوئید قرار دارد. پیچ‌خوردگی معمولاً زمانی رخ می‌دهد که پا به داخل پیچ می‌خورد (Inversion) و رباط‌های طرف خارجی کشیده یا پاره می‌شوند.
درجه یک: خفیف (میکروتراکمان)
در پیچ‌خوردگی درجه یک، رباط‌ها دچار کشش بیش از حد و میکروتراکمان می‌شوند اما پارگی کامل رخ نداده است. علائم شامل درد خفیف، تورم خفیف، عدم توانایی راه رفتن معمول و حساسیت موضعی است. درمان: استراحت نسبی ۱ تا ۳ روز، یخ، فشار با باند اcomputed، بالا نگه‌داشتن پا (قانون RICE). فیزیوتراپی شامل تمرینات دامنه حرکتی، تقویت ملایم و تمرینات تعادلی. زمان بهبودی: ۱ تا ۳ هفته. بازگشت به ورزش: معمولاً ۱ تا ۲ هفته.
درجه دو: متوسط (پارگی جزئی)
در پیچ‌خوردگی درجه دو، پارگی جزئی رباط رخ می‌دهد. علائم شامل درد متوسط تا شدید، تورم قابل توجه، کبودی، difficulty در راه رفتن و محدودیت دامنه حرکتی است. درمان: قانون RICE برای ۳ تا ۷ روز اول، استفاده از بریس یا آتل، فیزیوتراپی شامل دست‌درمانی برای کاهش تورم، تمرینات دامنه حرکتی، تقویت تدریجی، تمرینات تعادلی و پروپریوسیپشن. زمان بهبودی: ۳ تا ۶ هفته. بازگشت به ورزش: معمولاً ۴ تا ۶ هفته.
درجه سه: شدید (پارگی کامل)
در پیچ‌خوردگی درجه سه، پارگی کامل رباط رخ می‌دهد. علائم شامل درد شدید، تورم گسترده، کبودی قابل توجه، عدم توانایی راه رفتن، ناپایداری مچ پا و احساس «شل بودن» مچ پا است. درمان: قانون RICE برای هفته اول، استفاده از بریس یا گچ برای ۲ تا ۳ هفته، فیزیوتراپی طولانی‌مدت شامل دست‌درمانی، تمرینات تقویتی پیشرفته، تمرینات تعادلی و پروپریوسیپشن، تمرینات عملکردی و بازگشت تدریجی به ورزش. زمان بهبودی: ۶ تا ۱۲ هفته. بازگشت به ورزش: ۸ تا ۱۲ هفته.
تشخیص درجه پیچ‌خوردگی
تشخیص اولیه با ارزیابی بالینی انجام می‌شود. تست‌های خاص مانند تست کشش قدامی (Anterior Drawer) و تست تیلت مچ (Talar Tilt) برای ارزیابی ناپایداری استفاده می‌شوند. در صورت شک به پارگی کامل یا شکستگی، رادیولوژی یا MRI توصیه می‌شود. در کلینیک هویزه، ارزیابی کامل بالینی و در صورت نیاز ارجاع به متخصص ارتوپد انجام می‌شود.
قانون RICE برای پیچ‌خوردگی مچ پا
قانون RICE برای ۴۸ تا ۷۲ ساعت اول توصیه می‌شود: ۱