شکستگی مچ پا (Ankle Fracture) از شایع‌ترین شکستگی‌های اسکلتی است که در صورت عدم توانبخشی صحیح، می‌تواند به محدودیت حرکتی دائمی، آرتروز زودرس مچ پا و ناپایداری مزمن منجر شود. در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، برنامه توانبخشی شکستگی مچ پا از روز اول پس از گچ گرفتن آغاز می‌شود.
مرحله ۰ — هنگام گچ یا بریس (هفته ۱-۶)
در این مرحله، مچ پا در گچ یا بریس ثابت است اما توانبخشی شروع می‌شود. تمرینات پمپاژ مچ پا (Ankle Pump) برای جلوگیری از لخته خون، انقباض ایزومتریک عضلات ساق، تمرینات زانو و ران پا، تمرینات عضلات هسته و راه رفتن با واکر یا عصا برای پا مقابل انجام می‌شود. بالا نگه‌داشتن پا و یخ‌درمانی برای کاهش تورم ضروری است.
مرحله ۱ — پس از برداشتن گچ (هفته ۶-۸)
با برداشتن گچ، پا ضعیف، خشک و حساس است. هدف اولیه بازیابی دامنه حرکتی است. تمرینات الفبای مچ پا (نوشتن الفبا با مچ پا)، کشش ملایم فلکشن و اکستنشن، چرخش دایره‌ای ملایم و حرکات فعال در حد تحمل انجام می‌شوند. موبیلیزاسیون ملایم مفصل زیر قوزک (Subtalar) با تکنیک‌های دست‌درمانی آغاز می‌شود.
مرحله ۲ — تقویت و تعادل (هفته ۸-۱۲)
با بهبود دامنه حرکتی، تمرینات تقویتی آغاز می‌شوند. تقویت عضلات ساق با بلند شدن روی پنجه دو پا، سپس یک پا، تقویت عضلات EVERsion و Inversion با کش مقاومتی، تمرینات تعادلی روی یک پا و سپس روی سطح ناپایدار، و تمرینات حس عمقی (Proprioception) روی تخته تعادلی انجام می‌شوند.
مرحله ۳ — بازگشت به فعالیت (هفته ۱۲-۱۶)
در این مرحله، پیاده‌روی طولانی‌تر، دوچرخه ثابت، شنا و تمرینات پلیومتریک ملایم شروع می‌شوند. تمرینات اختصاصی ورزشی (پرش، چرخش، تغییر جهت) با پیشرفت تدریجی افزوده می‌شوند. در ورزشکاران، آزمون بازگشت به ورزش قبل از مجوز فعالیت کامل انجام می‌شود.
علائم هشدار در طول توانبخشی
درد شدید ناگهانی، تورم با قرمزی و گرمی، خروج ترشح از زخم، ناتوانی در تحمل وزن، یا درد شبانه که با مسکن کنترل نمی‌شود، نیاز به تماس فوری با پزشک دارند. در موارد تورم شدید، احتمال لخته خون ورید عمقی باید بررسی شود.
کدام شکستگی‌ها نیاز به جراحی دارند؟
شکستگی‌های جابجا شده، شکستگی‌های باز، شکستگی‌های داخل مفصلی با عدم تطابق سطوح مفصلی، شکستگی‌های همراه با آسیب رباط دلتوئید یا سندزماتیک، و شکستگی‌های ناپایدار نیاز به جراحی دارند. تصمیم نهایی توسط متخصص ارتوپد گرفته می‌شود. در کلینیک هویزه با جراحان ارتوپد همکاری می‌شود.
عوامل مؤثر بر سرعت بهبودی
سن، نوع شکستگی، سیگار (کندتر شدن جوش شکستگی)، دیابت، تغذیه، پایبندی به تمرینات و وزن بیمار، از عوامل تعیین‌کننده هستند. سیگار می‌تواند زمان جوش شکستگی را تا ۲ برابر افزایش دهد. کنترل این عوامل می‌تواند زمان بهبودی را به‌طور قابل توجهی کوتاه کند.
توجه: این راهنما جایگزین ارزیابی تخصصی نیست. در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، برنامه توانبخشی شخصی پس از هماهنگی با جراح ارتوپد طراحی می‌شود. تماس: ۰۹۱۲۳۲۱۳۰۸۶.