سقوط یکی از جدی‌ترین خطرات برای سالمندان است و می‌تواند منجر به شکستگی لگن، آسیب سر، بستری شدن در بیمارستان و حتی از دست رفتن استقلال شود. آمار نشان می‌دهد حدود یک‌سوم سالمندان بالای ۶۵ سال حداقل یک بار در سال دچار سقوط می‌شوند. خبر خوب این است که بسیاری از این سقوط‌ها با ارزیابی و فیزیوتراپی اصولی قابل پیشگیری هستند.
در این مقاله، عوامل خطر سقوط، نشانه‌های هشدار و رویکرد فیزیوتراپی هویزه برای پیشگیری از سقوط در سالمندان را مرور می‌کنیم. در کلینیک هویزه، بخش تخصصی توانبخشی سالمندان به بیماران در کلینیک و در منزل خدمات ارائه می‌دهد.
علل این مشکل چیست؟
افزایش سن با تغییرات طبیعی در سیستم تعادلی، عضلات و رفلکس‌ها همراه است. ضعف عضلات پا و لگن، کاهش پروپریوسپشن (حس موقعیت مفاصل)، افت بینایی، سرگیجه ناشی از مشکلات گوش داخلی، افت فشار خون ارتوستاتیک هنگام برخاستن و عوارض داروهایی (به‌ویژه داروهای خواب‌آور، فشار خون و افسردگی) از عوامل خطر اصلی هستند.
در کنار این موارد، بیماری‌های مزمن مانند دیابت، آرتروز شدید، پارکینسون، سکته مغزی و زوال عقل، خطر سقوط را افزایش می‌دهند. خطرات محیطی مانند فرش لغزنده، نور کم، پله بدون نرده و کفش نامناسب نیز نقش مهمی ایفا می‌کنند.
نشانه‌ها کدامند؟
احساس عدم تعادل هنگام راه رفتن یا برخاستن از صندلی، نیاز به نگه‌داشتن دیوار یا مبلمان هنگام راه رفتن، سرگیجه هنگام بلند شدن سریع، احساس ضعف در پاها و ترس از سقوط از نشانه‌های اصلی هستند. همچنین لنگ زدن، تغییر در الگوی راه رفتن، احساس خستگی سریع و دوبینی نیز می‌تواند از علائم باشد.
اگر سالمندی در سال اخیر حداقل یک سقوط داشته است، خطر سقوط مجدد او تا سه برابر افزایش می‌یابد. بنابراین حتی یک سقوط بدون آسیب جدی نیز باید مورد ارزیابی قرار گیرد.
فیزیوتراپی چگونه کمک می‌کند؟
فیزیوتراپیست‌های کلینیک هویزه ابتدا با تست‌های تعادل استاندارد مانند Berg Balance Scale، Time Up and Go و تست‌های راه رفتن، خطر سقوط را ارزیابی می‌کنند. سپس یک برنامه شخصی‌سازی‌شده شامل تقویت عضلات پا، لگن و شکم، تمرینات تعادلی پیشرفته، تمرینات پروپریوسپشن و آموزش تکنیک‌های ایمن برخاستن و نشستن طراحی می‌شود.
آموزش استفاده صحیح از عصا، واکر یا وسایل کمکی، اصلاح خطرات محیطی خانه، تمرینات آمادگی جسمانی سالمندان و در صورت نیاز توصیه به مراجعه به متخصص چشم یا گوش، بخش مهمی از برنامه هستند. در کلینیک هویزه، خدمات فیزیوتراپی در منزل برای سالمندانی که توانایی مراجعه به کلینیک ندارند، ارائه می‌شود.
تمرینات مفید
ایستادن روی یک پا با پشتیبانی: هر پا ۳۰ ثانیه، تدریجاً افزایش دهید. نشستن و برخاستن از صندلی: بدون استفاده از دست‌ها، ۱۰ بار. راه رفتن پشت‌به‌پشت یا در خط صاف: روزانه ۵ دقیقه. تمرین پاشنه‌به‌پنجه: راه رفتن با قرار دادن پنجه یک پا در جلوی پاشنه پای دیگر. تمرینات تقویتی ساق پا مانند بلند شدن روی پنجه نیز برای قدرت و تعادل مفید هستند.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر سالمند دچار سقوط با ضربه به سر، از دست دادن هوشیاری، یا شکستگی شده است، فوراً به اورژانس مراجعه کنید. همچنین اگر سرگیجه ناگهانی، ضعف یک‌طرفه بدن، اختلال گفتار یا بینایی دوتایی رخ داده است، این علائم ممکن است نشانه سکته مغزی باشد و نیاز به مراجعه فوری دارد.
این محتوا جنبه آموزشی دارد و جایگزین ویزیت پزشک نیست. در کلینیک فیزیوتراپی هویزه، ارزیابی تعادل و پیشگیری از سقوط به‌صورت حضوری و در منزل ارائه می‌شود. برای هماهنگی با شماره ۰۹۱۲۳۲۱۳۰۸۶ تماس بگیرید.